Maternitet i posao
Majčinsko odsustvo
Koja je relevantna legislativa o porodiljskom odsustvu?
Relevantno zakonodavstvo o porodiljskom odsustvu u Republici Srpskoj sadržano je u Zakonu o radu Republike Srpske, u odjeljku o posebnoj zaštiti žena i materinstva (članovi 105–114).
Koje je opšte trajanje porodiljskog odsustva (prije i poslije porođaja)? Koje je trajanje obaveznog porodiljskog odsustva?
Zakon o radu Republike Srpske uređuje trajanje porodiljskog odsustva. Prema članu 107. stav (1), porodiljsko odsustvo traje jednu godinu neprekidno, odnosno 18 mjeseci u slučaju blizanaca, trećeg djeteta ili svakog narednog djeteta. Prema članu 107. stav (2), žena može započeti korištenje porodiljskog odsustva 28 dana prije porođaja (prenatalno odsustvo), na svoj zahtjev i uz medicinsku preporuku.
Jedini obavezni period utvrđen je članom 107. stav (3), koji propisuje da prvih 60 dana nakon poroda mora koristiti majka, nakon čega se roditelji mogu sporazumjeti da zaposleni otac nastavi korištenje odsustva. To znači da je obavezni postnatalni dio porodiljskog odsustva u Republici Srpskoj 60 dana, dok je ostatak perioda fleksibilan i može ga koristiti bilo koji roditelj.
Da li je dozvoljeno produženje odsustva u slučaju višestrukih porođaja, zdravstvenih problema ili iz drugih razloga?
Zakon o radu Republike Srpske omogućava produženje porodiljskog odsustva u posebnim okolnostima. Prema članu 107. stav (1), porodiljsko odsustvo produžava se na 18 mjeseci u slučaju blizanaca, trećeg djeteta ili svakog narednog djeteta. Dodatno, član 108. stav (3) propisuje da, ako žena rodi mrtvorođeno dijete ili ako dijete umre tokom porodiljskog odsustva, ona ima pravo na porodiljsko odsustvo onoliko dugo koliko je potrebno za oporavak prema medicinskoj procjeni, ali ne kraće od 45 dana od poroda ili smrti djeteta.
Izvori: §105–114 Zakona o radu RS
Prihod
Koja je relevantna legislativa o naknadama tokom porodiljskog odsustva?
Relevantno zakonodavstvo o naknadama za vrijeme porodiljskog odsustva u Republici Srpskoj uređeno je Zakonom o radu Republike Srpske u članu 112.
Koliko dugo se isplaćuje naknada tokom porodiljskog odsustva?
Naknada za vrijeme porodiljskog odsustva u Republici Srpskoj isplaćuje se za čitav period trajanja porodiljskog odsustva. Prema članu 112. stavovima (1)–(4) Zakona o radu Republike Srpske, žena ima pravo na naknadu plate tokom cijelog trajanja porodiljskog odsustva — jednu godinu neprekidno, odnosno 18 mjeseci u slučaju blizanaca, trećeg djeteta ili svakog narednog djeteta, kako je propisano članom 107. stav (1). Naknada iznosi prosječnu platu ostvarenu u posljednjih 18 mjeseci (a za mjesece bez ostvarenog prihoda obračunava se minimalna plata), a finansira je Javni fond za dječiju zaštitu Republike Srpske.
Ko plaća naknadu i koji procenat uobičajene plaće se isplaćuje tokom trajanja porodiljskog odsustva?
Prema članu 112. stavovima (1)–(4) Zakona o radu RS, žena na porodiljskom odsustvu ima pravo na naknadu plate u visini 100% svoje prosječne plate ostvarene u posljednjih 18 mjeseci prije početka porodiljskog odsustva. Ako u svih 18 mjeseci prije odsustva nije ostvarila platu, za nedostajuće mjesece uzima se minimalna plata u Republici. Zakon također propisuje da se ova naknada finansira preko Javnog fonda za dječiju zaštitu Republike Srpske.
Da li zakon zahtijeva da zaposlenici tokom porodiljskog odsustva primaju najmanje 66,67% svoje mjesečne plaće?
Zakon o radu Republike Srpske propisuje viši standard. Prema članu 112. stav (1), radnice na porodiljskom odsustvu imaju pravo na 100% prosječne plate ostvarene u posljednjih 18 mjeseci prije početka odsustva. Ako u pojedinim od tih mjeseci plata nije ostvarena, član 112. stav (2) propisuje da se za obračun koristi najniža plata u Republici.
Izvori: §107 i §112 Zakona o radu Republike Srpske.
Testiranje na trudnoću / Upit pri zapošljavanju
Koja je relevantna legislativa u vezi s ispitivanjem u vezi trudnoće tokom zapošljavanja?
Zakon o radu Republike Srpske reguliše pitanje traženja informacija o trudnoći tokom zapošljavanja kroz posebnu zaštitu materinstva (član 105) i opštu zabranu diskriminacije (članovi 19–25).
Da li zakon zabranjuje poslodavcima da tokom zapošljavanja postavljaju pitanja o trudnoći (putem testiranja trudnoće ili na druge načine)?
Zakon o radu Republike Srpske ne sadrži izričitu odredbu koja zabranjuje poslodavcima da postavljaju pitanja ili provode testove o trudnoći tokom zapošljavanja. Međutim, takva praksa je efektivno zabranjena kroz odredbe o zabrani diskriminacije i posebnu zaštitu materinstva. • Član 28 direktno reguliše ovo pitanje. Poslodavac ne smije zahtijevati od kandidata informacije o bračnom i porodičnom statusu, planiranju porodice, niti bilo kakvu dokumentaciju koja nije neposredno povezana s obavljanjem posla. Također je izričito zabranjeno uslovljavati zasnivanje radnog odnosa testom na trudnoću, osim ako nadležni zdravstveni organ ili akt o procjeni rizika ne utvrdi da određeni posao nosi značajan rizik po zdravlje žene ili djeteta. • Član 105 zabranjuje poslodavcu da odbije zaposliti ženu zbog trudnoće. • Članovi 19 i 22 stav (1) tačka 1 zabranjuju diskriminaciju u pristupu zapošljavanju i pri izboru kandidata na osnovu pola, zdravstvenog stanja ili drugih karakteristika koje nisu neposredno vezane za posao. • Član 23 izričito zabranjuje diskriminaciju na osnovu pola u procesu zapošljavanja, zasnivanja radnog odnosa i prestanka radnog odnosa.
Izvori: §19–25, 28 i 105 Zakona o radu RS
Besplatna medicinska zaštita
Koja je relevantna legislativa o besplatnoj medicinskoj zaštiti za trudnice?
Zakon o obaveznom zdravstvenom osiguranju Republike Srpske propisuje da su trudnice zdravstveno osigurane čak i ako nisu osigurane po drugom osnovu, kao „osigurana lica“ za period trudnoće, porođaja i materinstva (član 20. stav (1) tačka 2). Zakon garantuje pravo na zdravstvenu zaštitu iz obaveznog zdravstvenog osiguranja, koje obuhvata prenatalnu zaštitu, porođaj i postporođajnu njegu kao dio „zdravstvene zaštite u planiranju porodice“ (član 37. stavovi (1)–(5)), uključujući preglede, dijagnostiku, liječenje, bolničke usluge i postnatalnu njegu. Dakle, i osigurane radnice i neosigurane trudnice imaju pravo na besplatne ili pokrivene medicinske usluge tokom trudnoće prema ovom zakonu.
Koje su detaljne odredbe o medicinskim pravima trudnica?
Relevantno zakonodavstvo o medicinskim pogodnostima za trudnice u Republici Srpskoj uređeno je Zakonom o obaveznom zdravstvenom osiguranju Republike Srpske. Prema članu 37, i osigurane i neosigurane trudnice imaju pravo na zdravstvenu zaštitu tokom trudnoće, porođaja i materinstva, čime se obezbjeđuje univerzalni pristup bez obzira na status osiguranja.
Pored toga, član 72 priznaje bolest ili komplikacije u vezi s održavanjem trudnoće kao osnov za privremenu nesposobnost za rad, što radnici daje pravo na odsustvo uz naknadu plate. Obračun ove naknade uređen je članovima 82 i 83, koji propisuju da se naknada utvrđuje na osnovu prosječne bruto plate radnika ostvarene u posljednjih šest mjeseci, pri čemu se nesposobnost za rad vezana za trudnoću nadoknađuje u iznosu od 100%.
Na kraju, član 88 propisuje da se ove naknade finansiraju zajednički — 70% iz sredstava obaveznog zdravstvenog osiguranja, a 30% iz budžeta Republike Srpske.
Da li zakon zahtijeva da trudnicama bude obezbijeđena besplatna prenatalna i postnatalna medicinska zaštita?
Zakon o obaveznom zdravstvenom osiguranju Republike Srpske propisuje da trudne radnice imaju pravo na besplatnu prenatalnu i postnatalnu zdravstvenu zaštitu. Prema članu 37, osigurana lica, kao i neosigurane trudnice, imaju pravo na zdravstvenu zaštitu tokom trudnoće, porođaja i materinstva.
Izvori: §20, 37, 72, 82–83 i 88 Zakona o obaveznom zdravstvenom osiguranju Republike Srpske
Majčinsko odsustvo
Koja je relevantna legislativa o porodiljskom odsustvu?
Relevantno zakonodavstvo o porodiljskom odsustvu u Republici Srpskoj sadržano je u Zakonu o radu Republike Srpske, u odjeljku o posebnoj zaštiti žena i materinstva (članovi 105–114).
Koje je opšte trajanje porodiljskog odsustva (prije i poslije porođaja)? Koje je trajanje obaveznog porodiljskog odsustva?
Zakon o radu Republike Srpske uređuje trajanje porodiljskog odsustva. Prema članu 107. stav (1), porodiljsko odsustvo traje jednu godinu neprekidno, odnosno 18 mjeseci u slučaju blizanaca, trećeg djeteta ili svakog narednog djeteta. Prema članu 107. stav (2), žena može započeti korištenje porodiljskog odsustva 28 dana prije porođaja (prenatalno odsustvo), na svoj zahtjev i uz medicinsku preporuku.
Jedini obavezni period utvrđen je članom 107. stav (3), koji propisuje da prvih 60 dana nakon poroda mora koristiti majka, nakon čega se roditelji mogu sporazumjeti da zaposleni otac nastavi korištenje odsustva. To znači da je obavezni postnatalni dio porodiljskog odsustva u Republici Srpskoj 60 dana, dok je ostatak perioda fleksibilan i može ga koristiti bilo koji roditelj.
Da li je dozvoljeno produženje odsustva u slučaju višestrukih porođaja, zdravstvenih problema ili iz drugih razloga?
Zakon o radu Republike Srpske omogućava produženje porodiljskog odsustva u posebnim okolnostima. Prema članu 107. stav (1), porodiljsko odsustvo produžava se na 18 mjeseci u slučaju blizanaca, trećeg djeteta ili svakog narednog djeteta. Dodatno, član 108. stav (3) propisuje da, ako žena rodi mrtvorođeno dijete ili ako dijete umre tokom porodiljskog odsustva, ona ima pravo na porodiljsko odsustvo onoliko dugo koliko je potrebno za oporavak prema medicinskoj procjeni, ali ne kraće od 45 dana od poroda ili smrti djeteta.
Izvori: §105–114 Zakona o radu RS
Prihod
Koja je relevantna legislativa o naknadama tokom porodiljskog odsustva?
Relevantno zakonodavstvo o naknadama za vrijeme porodiljskog odsustva u Republici Srpskoj uređeno je Zakonom o radu Republike Srpske u članu 112.
Koliko dugo se isplaćuje naknada tokom porodiljskog odsustva?
Naknada za vrijeme porodiljskog odsustva u Republici Srpskoj isplaćuje se za čitav period trajanja porodiljskog odsustva. Prema članu 112. stavovima (1)–(4) Zakona o radu Republike Srpske, žena ima pravo na naknadu plate tokom cijelog trajanja porodiljskog odsustva — jednu godinu neprekidno, odnosno 18 mjeseci u slučaju blizanaca, trećeg djeteta ili svakog narednog djeteta, kako je propisano članom 107. stav (1). Naknada iznosi prosječnu platu ostvarenu u posljednjih 18 mjeseci (a za mjesece bez ostvarenog prihoda obračunava se minimalna plata), a finansira je Javni fond za dječiju zaštitu Republike Srpske.
Ko plaća naknadu i koji procenat uobičajene plaće se isplaćuje tokom trajanja porodiljskog odsustva?
Prema članu 112. stavovima (1)–(4) Zakona o radu RS, žena na porodiljskom odsustvu ima pravo na naknadu plate u visini 100% svoje prosječne plate ostvarene u posljednjih 18 mjeseci prije početka porodiljskog odsustva. Ako u svih 18 mjeseci prije odsustva nije ostvarila platu, za nedostajuće mjesece uzima se minimalna plata u Republici. Zakon također propisuje da se ova naknada finansira preko Javnog fonda za dječiju zaštitu Republike Srpske.
Da li zakon zahtijeva da zaposlenici tokom porodiljskog odsustva primaju najmanje 66,67% svoje mjesečne plaće?
Zakon o radu Republike Srpske propisuje viši standard. Prema članu 112. stav (1), radnice na porodiljskom odsustvu imaju pravo na 100% prosječne plate ostvarene u posljednjih 18 mjeseci prije početka odsustva. Ako u pojedinim od tih mjeseci plata nije ostvarena, član 112. stav (2) propisuje da se za obračun koristi najniža plata u Republici.
Izvori: §107 i §112 Zakona o radu Republike Srpske.
Testiranje na trudnoću / Upit pri zapošljavanju
Koja je relevantna legislativa u vezi s ispitivanjem u vezi trudnoće tokom zapošljavanja?
Zakon o radu Republike Srpske reguliše pitanje traženja informacija o trudnoći tokom zapošljavanja kroz posebnu zaštitu materinstva (član 105) i opštu zabranu diskriminacije (članovi 19–25).
Da li zakon zabranjuje poslodavcima da tokom zapošljavanja postavljaju pitanja o trudnoći (putem testiranja trudnoće ili na druge načine)?
Zakon o radu Republike Srpske ne sadrži izričitu odredbu koja zabranjuje poslodavcima da postavljaju pitanja ili provode testove o trudnoći tokom zapošljavanja. Međutim, takva praksa je efektivno zabranjena kroz odredbe o zabrani diskriminacije i posebnu zaštitu materinstva. • Član 28 direktno reguliše ovo pitanje. Poslodavac ne smije zahtijevati od kandidata informacije o bračnom i porodičnom statusu, planiranju porodice, niti bilo kakvu dokumentaciju koja nije neposredno povezana s obavljanjem posla. Također je izričito zabranjeno uslovljavati zasnivanje radnog odnosa testom na trudnoću, osim ako nadležni zdravstveni organ ili akt o procjeni rizika ne utvrdi da određeni posao nosi značajan rizik po zdravlje žene ili djeteta. • Član 105 zabranjuje poslodavcu da odbije zaposliti ženu zbog trudnoće. • Članovi 19 i 22 stav (1) tačka 1 zabranjuju diskriminaciju u pristupu zapošljavanju i pri izboru kandidata na osnovu pola, zdravstvenog stanja ili drugih karakteristika koje nisu neposredno vezane za posao. • Član 23 izričito zabranjuje diskriminaciju na osnovu pola u procesu zapošljavanja, zasnivanja radnog odnosa i prestanka radnog odnosa.
Izvori: §19–25, 28 i 105 Zakona o radu RS
Besplatna medicinska zaštita
Koja je relevantna legislativa o besplatnoj medicinskoj zaštiti za trudnice?
Zakon o obaveznom zdravstvenom osiguranju Republike Srpske propisuje da su trudnice zdravstveno osigurane čak i ako nisu osigurane po drugom osnovu, kao „osigurana lica“ za period trudnoće, porođaja i materinstva (član 20. stav (1) tačka 2). Zakon garantuje pravo na zdravstvenu zaštitu iz obaveznog zdravstvenog osiguranja, koje obuhvata prenatalnu zaštitu, porođaj i postporođajnu njegu kao dio „zdravstvene zaštite u planiranju porodice“ (član 37. stavovi (1)–(5)), uključujući preglede, dijagnostiku, liječenje, bolničke usluge i postnatalnu njegu. Dakle, i osigurane radnice i neosigurane trudnice imaju pravo na besplatne ili pokrivene medicinske usluge tokom trudnoće prema ovom zakonu.
Koje su detaljne odredbe o medicinskim pravima trudnica?
Relevantno zakonodavstvo o medicinskim pogodnostima za trudnice u Republici Srpskoj uređeno je Zakonom o obaveznom zdravstvenom osiguranju Republike Srpske. Prema članu 37, i osigurane i neosigurane trudnice imaju pravo na zdravstvenu zaštitu tokom trudnoće, porođaja i materinstva, čime se obezbjeđuje univerzalni pristup bez obzira na status osiguranja.
Pored toga, član 72 priznaje bolest ili komplikacije u vezi s održavanjem trudnoće kao osnov za privremenu nesposobnost za rad, što radnici daje pravo na odsustvo uz naknadu plate. Obračun ove naknade uređen je članovima 82 i 83, koji propisuju da se naknada utvrđuje na osnovu prosječne bruto plate radnika ostvarene u posljednjih šest mjeseci, pri čemu se nesposobnost za rad vezana za trudnoću nadoknađuje u iznosu od 100%.
Na kraju, član 88 propisuje da se ove naknade finansiraju zajednički — 70% iz sredstava obaveznog zdravstvenog osiguranja, a 30% iz budžeta Republike Srpske.
Da li zakon zahtijeva da trudnicama bude obezbijeđena besplatna prenatalna i postnatalna medicinska zaštita?
Zakon o obaveznom zdravstvenom osiguranju Republike Srpske propisuje da trudne radnice imaju pravo na besplatnu prenatalnu i postnatalnu zdravstvenu zaštitu. Prema članu 37, osigurana lica, kao i neosigurane trudnice, imaju pravo na zdravstvenu zaštitu tokom trudnoće, porođaja i materinstva.
Izvori: §20, 37, 72, 82–83 i 88 Zakona o obaveznom zdravstvenom osiguranju Republike Srpske
