Godišnji odmor i praznici
Platni godišnji odmor / Godišnji odmor
Koji je relevantni propis o godišnjem odmoru?
Relevantno zakonodavstvo o godišnjem odmoru u Republici Srpskoj sadržano je u Zakonu o radu Republike Srpske, Glava IV – Godišnji odmor (članovi 79–88).
Da li je zakonom propisan period godišnjeg odmora? (opće trajanje; radni ili kalendarski dani)
Zakon o radu Republike Srpske garantuje zakonsko trajanje godišnjeg odmora. Prema članu 80. stav (1), svaki zaposleni ima pravo na najmanje četiri radne sedmice godišnjeg odmora u kalendarskoj godini, što znači najmanje 20 radnih dana. Za zaposlene koji rade na poslovima sa posebnim uslovima rada koji su štetni ili opasni, minimalni godišnji odmor iznosi 30 radnih dana (član 80. stav (3)). Zakon propisuje da se obračun godišnjeg odmora vrši na osnovu petodnevne radne sedmice (član 83. stav (1)), čime se potvrđuje da se trajanje odmora izražava u radnim danima, a ne kalendarskim.
Da li se godišnji odmor povećava s dužinom radnog staža kod poslodavca?
Zakon o radu Republike Srpske predviđa da se godišnji odmor povećava s dužinom radnog staža. Prema članu 80. stav (2), minimalno trajanje godišnjeg odmora (20 radnih dana, odnosno 30 za poslove sa štetnim uslovima rada) uvećava se na osnovu godina radnog staža i drugih osnova, kako je definisano kolektivnim ugovorom.
Koje su odredbe o godišnjem odmoru za djecu radnike i mlade/maloljetne radnike?
Zakon o radu Republike Srpske ne predviđa posebna prava na godišnji odmor za djecu ili maloljetne radnike (mlađe od 18 godina). Svi zaposleni podliježu istim odredbama o godišnjem odmoru iz članova 79–88, koje garantuju najmanje 20 radnih dana (četiri sedmice) godišnje, odnosno 30 radnih dana u opasnim ili štetnim uslovima rada.
Koji je kvalifikacioni period za ostvarivanje prava na godišnji odmor?
Zakon o radu Republike Srpske utvrđuje uslov za sticanje prava na godišnji odmor u članu 79. stav (2). Radnik koji je prvi put zaposlen ili koji je imao prekid radnog odnosa duži od 30 radnih dana, stiče pravo na godišnji odmor nakon šest mjeseci neprekidnog rada kod poslodavca. Vrijeme provedeno na privremenoj spriječenosti za rad (bolovanje) i odsustva uz naknadu plate računa se kao neprekidni rad u tu svrhu (član 79. stav (3)).
Međutim, član 81 osigurava da radnici ne ostanu bez ikakvog odmora u prvoj godini zaposlenja ili u slučajevima kada ne ispune uslov od šest mjeseci neprekidnog rada. Ovaj član propisuje da takvi radnici imaju pravo na jedan dan godišnjeg odmora za svaki mjesec rada u toj kalendarskoj godini. Ovo pravilo se primjenjuje i na radnike koji stupaju u svoje prvo zaposlenje i na one koji, zbog prekida radnog odnosa, nisu ispunili šestosmjesečni uslov.
Da li radnici tokom korištenja godišnjeg odmora primaju svoju uobičajenu plaću? Ili im se isplaćuje posebna naknada za godišnji odmor? Koji procenat njihove redovne plaće radnici primaju tokom trajanja godišnjeg odmora?
Zakon o radu Republike Srpske garantuje da su radnici plaćeni svojom uobičajenom platom tokom godišnjeg odmora. Prema članu 87. stav (1), za vrijeme korištenja godišnjeg odmora radnik ima pravo na naknadu plate u visini pune plate, kao da je bio na radu. Pored toga, član 87. stav (2) propisuje da radnik ima pravo na regres za korištenje godišnjeg odmora, u skladu sa zakonom i kolektivnim ugovorom.
Da li se godišnji odmor može prenositi/akumulirati? Koja su pravila o planiranju i dijeljenju godišnjeg odmora? Koje je minimalno trajanje godišnjeg odmora?
Zakon o radu Republike Srpske omogućava prenošenje, dijeljenje i planiranje godišnjeg odmora, te propisuje minimalno trajanje odmora.
Prema članu 84. stavovima (1–2), godišnji odmor se, po pravilu, koristi u kontinuitetu. Međutim, na zahtjev zaposlenog i uz saglasnost poslodavca, može se podijeliti na dva ili više dijelova. U tom slučaju, prvi dio mora trajati najmanje dvije radne sedmice tokom tekuće kalendarske godine, dok se preostali dio može prenijeti, ali se mora iskoristiti najkasnije do 30. juna naredne godine. Nadalje, ako radnik nije mogao iskoristiti godišnji odmor u tekućoj godini zbog odsustva uz naknadu plate (npr. bolest ili porodiljsko odsustvo), ima pravo da neiskorišteni dio iskoristi također do 30. juna naredne godine (član 84. stav (3)).
Planiranje godišnjeg odmora je u nadležnosti poslodavca, koji je dužan da radnike o rasporedu obavijesti u pisanom obliku najkasnije do 30. juna tekuće godine (član 85. stav (1)). Radnici mogu zatražiti podjelu odmora, a poslodavac može konsultovati radničko vijeće ili sindikat prilikom utvrđivanja rasporeda (član 85. stavovi (2–3)).
Što se tiče minimalnog trajanja, zakon garantuje najmanje četiri radne sedmice godišnjeg odmora, što znači najmanje 20 radnih dana u kalendarskoj godini (član 80. stav (1)). Za radnike zaposlene na poslovima sa štetnim ili opasnim uslovima rada, minimalno pravo iznosi 30 radnih dana (član 80. stav (3)).
Može li radnik dobiti isplatu umjesto korištenja godišnjeg odmora? U kojim je okolnostima to dozvoljeno?
Zakon o radu Republike Srpske u pravilu zabranjuje zamjenu godišnjeg odmora novčanom naknadom, budući da član 79. stav (4) izričito propisuje da se radnik ne može odreći prava na godišnji odmor, niti mu se to pravo može uskratiti. Godišnji odmor se, po pravilu, mora koristiti u naturi – kao vrijeme odmora.
Međutim, postoji jedan izuzetak. Prema članu 88. stav (3), ako radni odnos prestane, a radnik zbog krivice poslodavca nije iskoristio svoj godišnji odmor u cijelosti ili djelimično, radnik stiče pravo na naknadu u visini prosječne plate iz prethodna tri mjeseca, srazmjerno broju neiskorištenih dana odmora.
Izvori: §79–88 Zakona o radu RS
Isplata na državne praznike
Koji su državni praznici propisani zakonom? Koliko ima državnih praznika?
Na osnovu Zakona o praznicima Republike Srpske, državni praznici su sljedeći: • Republički praznici (čl. 2–3): o Nova godina – 1. i 2. Januar o Dan Republike – 9. januar* o Međunarodni praznik rada – 1. i 2. Maj o Dan pobjede nad fašizmom – 9. maj o Dan uspostavljanja Opšteg okvirnog sporazuma za mir u BiH – 21. Novembar • Vjerski praznici (čl. 7–8): o Pravoslavni Božić – Badnji dan i Božić (6. i 7. januar) o Katolički Božić – Badnji dan i Božić (24. i 25. decembar) o Pravoslavni Veliki petak – 1 dan o Pravoslavni Vaskrs – Vaskršnja nedjelja i Vaskršnji ponedjeljak o Katolički Veliki petak – 1 dan o Katolički Uskrs – Uskrsna nedjelja i Uskrsni ponedjeljak o Kurban-bajram – dva dana o Ramazanski bajram – dva dana
Dodatno, član 8. stav (4) propisuje da građani imaju pravo na dva plaćena dana odsustva godišnje za svoje druge vjerske praznike, po ličnom izboru.
*Napomena: Prema Zakonu o praznicima Republike Srpske, 9. januar je propisan kao „Dan Republike“ (članovi 2 i 3). Međutim, Ustavni sud Bosne i Hercegovine je u odluci U-3/13 iz 2015. godine (objavljenoj u „Službenom glasniku BiH“, br. 77/2016) utvrdio da obilježavanje 9. januara kao Dana Republike Srpske nije u skladu sa Ustavom Bosne i Hercegovine, jer diskriminiše pripadnike konstitutivnih naroda koji ne pripadaju srpskom etničkom korpusu. Odluke Ustavnog suda su konačne i obavezujuće na cijeloj teritoriji Bosne i Hercegovine. U praksi to znači da, iako zakonodavstvo Republike Srpske i dalje propisuje 9. januar kao Dan Republike, Ustavni sud BiH je njegovo službeno obilježavanje proglasio neustavnim.
Da li su državni praznici plaćeni? Da li zakon propisuje da se radnicima isplaćuje plaća za dane državnih praznika?
Zakon o radu Republike Srpske garantuje isplatu plata za dane praznika. Prema članu 131. stav (1), naknada plate u iznosu od 100% prosječne plate pripada zaposlenom u periodima kada je odsutan s posla zbog korištenja godišnjeg odmora, zakonom propisanih praznika, privremene spriječenosti za rad usljed povrede na radu ili profesionalne bolesti, ili prekida rada koji je nastao zbog toga što poslodavac nije obezbijedio uslove zaštite na radu.
To znači da radnici koji ne rade na dan praznika imaju pravo na svoju punu redovnu platu, kao da su bili na radu. Ako radnik mora raditi na dan praznika, njegov rad mora biti dodatno plaćen kroz uvećanje plate (uvećana satnica) prema članu 124. stav (2).
Izvori: §124 i 131 Zakona o radu RS; Zakon o praznicima Republike Srpske
Sedmični dani odmora
Koliko sati sedmičnog odmora je propisano zakonom? (dan/sati)
Prema Zakonu o radu Republike Srpske, radnik ima pravo na sedmični odmor u trajanju od najmanje 24 uzastopna sata. Prema članu 108. stav (1), ovaj odmor se u pravilu koristi nedjeljom, ali ako priroda posla zahtijeva da zaposleni radi tog dana, poslodavac je dužan obezbijediti dan odmora u toku iste sedmice (član 108. stav (2)).
Da li zakon propisuje obavezno korištenje sedmičnog dana odmora?
Zakon o radu Republike Srpske propisuje da je sedmični odmor obavezan. Prema članu 108. stav (1), svaki radnik ima pravo na sedmični odmor u trajanju od najmanje 24 uzastopna sata, koji se u pravilu koristi nedjeljom. Ako priroda posla zahtijeva rad nedjeljom, poslodavac je dužan obezbijediti zamjenski dan sedmičnog odmora u istoj sedmici (član 108. stav (2)).
Izvori: §108 Zakona o radu RS
Platni godišnji odmor / Godišnji odmor
Koji je relevantni propis o godišnjem odmoru?
Relevantno zakonodavstvo o godišnjem odmoru u Republici Srpskoj sadržano je u Zakonu o radu Republike Srpske, Glava IV – Godišnji odmor (članovi 79–88).
Da li je zakonom propisan period godišnjeg odmora? (opće trajanje; radni ili kalendarski dani)
Zakon o radu Republike Srpske garantuje zakonsko trajanje godišnjeg odmora. Prema članu 80. stav (1), svaki zaposleni ima pravo na najmanje četiri radne sedmice godišnjeg odmora u kalendarskoj godini, što znači najmanje 20 radnih dana. Za zaposlene koji rade na poslovima sa posebnim uslovima rada koji su štetni ili opasni, minimalni godišnji odmor iznosi 30 radnih dana (član 80. stav (3)). Zakon propisuje da se obračun godišnjeg odmora vrši na osnovu petodnevne radne sedmice (član 83. stav (1)), čime se potvrđuje da se trajanje odmora izražava u radnim danima, a ne kalendarskim.
Da li se godišnji odmor povećava s dužinom radnog staža kod poslodavca?
Zakon o radu Republike Srpske predviđa da se godišnji odmor povećava s dužinom radnog staža. Prema članu 80. stav (2), minimalno trajanje godišnjeg odmora (20 radnih dana, odnosno 30 za poslove sa štetnim uslovima rada) uvećava se na osnovu godina radnog staža i drugih osnova, kako je definisano kolektivnim ugovorom.
Koje su odredbe o godišnjem odmoru za djecu radnike i mlade/maloljetne radnike?
Zakon o radu Republike Srpske ne predviđa posebna prava na godišnji odmor za djecu ili maloljetne radnike (mlađe od 18 godina). Svi zaposleni podliježu istim odredbama o godišnjem odmoru iz članova 79–88, koje garantuju najmanje 20 radnih dana (četiri sedmice) godišnje, odnosno 30 radnih dana u opasnim ili štetnim uslovima rada.
Koji je kvalifikacioni period za ostvarivanje prava na godišnji odmor?
Zakon o radu Republike Srpske utvrđuje uslov za sticanje prava na godišnji odmor u članu 79. stav (2). Radnik koji je prvi put zaposlen ili koji je imao prekid radnog odnosa duži od 30 radnih dana, stiče pravo na godišnji odmor nakon šest mjeseci neprekidnog rada kod poslodavca. Vrijeme provedeno na privremenoj spriječenosti za rad (bolovanje) i odsustva uz naknadu plate računa se kao neprekidni rad u tu svrhu (član 79. stav (3)).
Međutim, član 81 osigurava da radnici ne ostanu bez ikakvog odmora u prvoj godini zaposlenja ili u slučajevima kada ne ispune uslov od šest mjeseci neprekidnog rada. Ovaj član propisuje da takvi radnici imaju pravo na jedan dan godišnjeg odmora za svaki mjesec rada u toj kalendarskoj godini. Ovo pravilo se primjenjuje i na radnike koji stupaju u svoje prvo zaposlenje i na one koji, zbog prekida radnog odnosa, nisu ispunili šestosmjesečni uslov.
Da li radnici tokom korištenja godišnjeg odmora primaju svoju uobičajenu plaću? Ili im se isplaćuje posebna naknada za godišnji odmor? Koji procenat njihove redovne plaće radnici primaju tokom trajanja godišnjeg odmora?
Zakon o radu Republike Srpske garantuje da su radnici plaćeni svojom uobičajenom platom tokom godišnjeg odmora. Prema članu 87. stav (1), za vrijeme korištenja godišnjeg odmora radnik ima pravo na naknadu plate u visini pune plate, kao da je bio na radu. Pored toga, član 87. stav (2) propisuje da radnik ima pravo na regres za korištenje godišnjeg odmora, u skladu sa zakonom i kolektivnim ugovorom.
Da li se godišnji odmor može prenositi/akumulirati? Koja su pravila o planiranju i dijeljenju godišnjeg odmora? Koje je minimalno trajanje godišnjeg odmora?
Zakon o radu Republike Srpske omogućava prenošenje, dijeljenje i planiranje godišnjeg odmora, te propisuje minimalno trajanje odmora.
Prema članu 84. stavovima (1–2), godišnji odmor se, po pravilu, koristi u kontinuitetu. Međutim, na zahtjev zaposlenog i uz saglasnost poslodavca, može se podijeliti na dva ili više dijelova. U tom slučaju, prvi dio mora trajati najmanje dvije radne sedmice tokom tekuće kalendarske godine, dok se preostali dio može prenijeti, ali se mora iskoristiti najkasnije do 30. juna naredne godine. Nadalje, ako radnik nije mogao iskoristiti godišnji odmor u tekućoj godini zbog odsustva uz naknadu plate (npr. bolest ili porodiljsko odsustvo), ima pravo da neiskorišteni dio iskoristi također do 30. juna naredne godine (član 84. stav (3)).
Planiranje godišnjeg odmora je u nadležnosti poslodavca, koji je dužan da radnike o rasporedu obavijesti u pisanom obliku najkasnije do 30. juna tekuće godine (član 85. stav (1)). Radnici mogu zatražiti podjelu odmora, a poslodavac može konsultovati radničko vijeće ili sindikat prilikom utvrđivanja rasporeda (član 85. stavovi (2–3)).
Što se tiče minimalnog trajanja, zakon garantuje najmanje četiri radne sedmice godišnjeg odmora, što znači najmanje 20 radnih dana u kalendarskoj godini (član 80. stav (1)). Za radnike zaposlene na poslovima sa štetnim ili opasnim uslovima rada, minimalno pravo iznosi 30 radnih dana (član 80. stav (3)).
Može li radnik dobiti isplatu umjesto korištenja godišnjeg odmora? U kojim je okolnostima to dozvoljeno?
Zakon o radu Republike Srpske u pravilu zabranjuje zamjenu godišnjeg odmora novčanom naknadom, budući da član 79. stav (4) izričito propisuje da se radnik ne može odreći prava na godišnji odmor, niti mu se to pravo može uskratiti. Godišnji odmor se, po pravilu, mora koristiti u naturi – kao vrijeme odmora.
Međutim, postoji jedan izuzetak. Prema članu 88. stav (3), ako radni odnos prestane, a radnik zbog krivice poslodavca nije iskoristio svoj godišnji odmor u cijelosti ili djelimično, radnik stiče pravo na naknadu u visini prosječne plate iz prethodna tri mjeseca, srazmjerno broju neiskorištenih dana odmora.
Izvori: §79–88 Zakona o radu RS
Isplata na državne praznike
Koji su državni praznici propisani zakonom? Koliko ima državnih praznika?
Na osnovu Zakona o praznicima Republike Srpske, državni praznici su sljedeći: • Republički praznici (čl. 2–3): o Nova godina – 1. i 2. Januar o Dan Republike – 9. januar* o Međunarodni praznik rada – 1. i 2. Maj o Dan pobjede nad fašizmom – 9. maj o Dan uspostavljanja Opšteg okvirnog sporazuma za mir u BiH – 21. Novembar • Vjerski praznici (čl. 7–8): o Pravoslavni Božić – Badnji dan i Božić (6. i 7. januar) o Katolički Božić – Badnji dan i Božić (24. i 25. decembar) o Pravoslavni Veliki petak – 1 dan o Pravoslavni Vaskrs – Vaskršnja nedjelja i Vaskršnji ponedjeljak o Katolički Veliki petak – 1 dan o Katolički Uskrs – Uskrsna nedjelja i Uskrsni ponedjeljak o Kurban-bajram – dva dana o Ramazanski bajram – dva dana
Dodatno, član 8. stav (4) propisuje da građani imaju pravo na dva plaćena dana odsustva godišnje za svoje druge vjerske praznike, po ličnom izboru.
*Napomena: Prema Zakonu o praznicima Republike Srpske, 9. januar je propisan kao „Dan Republike“ (članovi 2 i 3). Međutim, Ustavni sud Bosne i Hercegovine je u odluci U-3/13 iz 2015. godine (objavljenoj u „Službenom glasniku BiH“, br. 77/2016) utvrdio da obilježavanje 9. januara kao Dana Republike Srpske nije u skladu sa Ustavom Bosne i Hercegovine, jer diskriminiše pripadnike konstitutivnih naroda koji ne pripadaju srpskom etničkom korpusu. Odluke Ustavnog suda su konačne i obavezujuće na cijeloj teritoriji Bosne i Hercegovine. U praksi to znači da, iako zakonodavstvo Republike Srpske i dalje propisuje 9. januar kao Dan Republike, Ustavni sud BiH je njegovo službeno obilježavanje proglasio neustavnim.
Da li su državni praznici plaćeni? Da li zakon propisuje da se radnicima isplaćuje plaća za dane državnih praznika?
Zakon o radu Republike Srpske garantuje isplatu plata za dane praznika. Prema članu 131. stav (1), naknada plate u iznosu od 100% prosječne plate pripada zaposlenom u periodima kada je odsutan s posla zbog korištenja godišnjeg odmora, zakonom propisanih praznika, privremene spriječenosti za rad usljed povrede na radu ili profesionalne bolesti, ili prekida rada koji je nastao zbog toga što poslodavac nije obezbijedio uslove zaštite na radu.
To znači da radnici koji ne rade na dan praznika imaju pravo na svoju punu redovnu platu, kao da su bili na radu. Ako radnik mora raditi na dan praznika, njegov rad mora biti dodatno plaćen kroz uvećanje plate (uvećana satnica) prema članu 124. stav (2).
Izvori: §124 i 131 Zakona o radu RS; Zakon o praznicima Republike Srpske
Sedmični dani odmora
Koliko sati sedmičnog odmora je propisano zakonom? (dan/sati)
Prema Zakonu o radu Republike Srpske, radnik ima pravo na sedmični odmor u trajanju od najmanje 24 uzastopna sata. Prema članu 108. stav (1), ovaj odmor se u pravilu koristi nedjeljom, ali ako priroda posla zahtijeva da zaposleni radi tog dana, poslodavac je dužan obezbijediti dan odmora u toku iste sedmice (član 108. stav (2)).
Da li zakon propisuje obavezno korištenje sedmičnog dana odmora?
Zakon o radu Republike Srpske propisuje da je sedmični odmor obavezan. Prema članu 108. stav (1), svaki radnik ima pravo na sedmični odmor u trajanju od najmanje 24 uzastopna sata, koji se u pravilu koristi nedjeljom. Ako priroda posla zahtijeva rad nedjeljom, poslodavac je dužan obezbijediti zamjenski dan sedmičnog odmora u istoj sedmici (član 108. stav (2)).
Izvori: §108 Zakona o radu RS
