Хүүхэд залуучууд
Хөдөлмөрийн насны доод хязгаар
Хөдөлмөр эрхлэх насны доод хязгаар 15 байх бөгөөд 15 настай хүн хөдөлмөрийн гэрээ байгуулах эрхтэй. 15-18 насны хүнийг насанд хүрээгүй ажилтан гэж тооцох бөгөөд насанд хүрээгүй хүний долоо хоногийн ажлын цаг 30-аас илүүгүй байна. 15 насанд хүрээгүй хүнийг хууль ёсны төлөөлөгчийн зөвшөөрөлгүйгээр ажиллуулахыг хориглоно. 13-15 насны хүнийг хууль ёсны төлөөлөгчийн зөвшөөрөлтэйгээр хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн шаардлага хангасан ажлын байранд хөнгөн ажил эрхлүүлж болно. Тухайн ажил нь хүүхдийн эрүүл мэнд, өсөлт хөгжилд сөрөг нөлөө үзүүлэхгүй, сурч боловсроход саад учруулахгүй байх ёстой. 15 нас хүрээгүй хүнийг урлаг, спортын үзүүлбэр, зар сурталчилгаанд оролцуулахаар хууль ёсны төлөөлөгчийн бичгээр гаргасан зөвшөөрөл, ажиллах цаг, хөдөлмөр эрхлэлтийн нөхцөлийг үндэслэн хүүхдийн эрхийн улсын байцаагч тухай бүр зөвшөөрөл олгосон бол хөдөлмөр эрхлүүлж болно.
Боловсролын тухай хуулиар заавал суралцах доод нас 17 нас бөгөөд боловсролын тухай хуульд заавал суралцах боловсролыг 12 жилийн ерөнхий сургалтын бүрэн мөчлөг гэж тодорхойлсон.
Эх сурвалж: 2021 оны Монгол Улсын Хөдөлмөрийн тухай хууль /шинэчилсэн найруулга/-ийн 4, 5, 84, 88, 91, 92 болон 142 дугаар зүйл; 2023 онд шинэчлэгдсэн Боловсролын тухай хуулийн 3 дугаар болон 10 дугаар зүйл
Аюултай ажил эрхлэх насны доод хязгаар
Хөдөлмөрийн тухай хуулиар ажил олгогчид хүний оюун санааны хөгжил, эрүүл мэндэд харшлах хөдөлмөр эрхлүүлэхийг хориглоно. Хүнд нөхцөлд ажиллах насны доод хязгаар 18 нас байна. Насанд хүрээгүй хүнийг оюун ухааны хөгжил, эрүүл мэндэд нь харшлах хөдөлмөр эрхлүүлэхийг хориглоно. Насанд хүрээгүй хүүхдийг хууль бус хөдөлмөр эрхлүүлэн орлого олох, гуйлга гуйлгахыг хориглоно.
Насанд хүрээгүй хүнийг эмнэлгийн үзлэгт орсны дараа ажилд авах бөгөөд түүнийг 18 насанд хүртэл нь хагас жил тутам эмнэлгийн үзлэгт хамруулна. Насанд хүрээгүй ажилтныг шөнийн буюу илүү цагаар, түүнчлэн нийтээр амрах баярын болон долоо хоногийн амралтын өдөр ажиллуулахыг хориглоно. Мөн насанд хүрээгүй ажилтныг хөдөлмөрийн хэвийн бус нөхцөлтэй ажилд ажиллуулахыг хориглоно. Эцэст нь хөдөлмөрийн асуудал хариуцсан Засгийн газрын гишүүний баталсан хэмжээнээс илүү хүнд ачааг насанд хүрээгүй ажилтнаар өргүүлэх, зөөлгөхийг хориглоно.
Энэхүү хуулийг хүчингүй болгосон. 2022 оны зургаадугаар сард 18 наснаас доош насныханд (насанд хүрээгүй хүмүүст) хориглосон ажил, ажлын нөхцөл, мэргэжлийн жагсаалтыг хавсралтаар албан ёсоор батлан, 2016 оны өмнөх тушаалыг хүчингүй болгосон сайдын тушаал гаргасан.
Энэхүү тушаалын дагуу насанд хүрээгүй хүмүүсийг бие махбодийн болон сэтгэл зүйн чадамжаас давсан, эрүүл мэнд, аюулгүй байдалд нь аюул учруулж, ёс суртахууны хөгжлийг нь хохироох ажлаас хориглодог. Үүнд албадан болон мэхлэх байдлаар ажиллуулах, мөрийтэй тоглоом, мансууруулах бодис, архи, эротик үзүүлбэртэй холбоотой ажил, хүчирхийлэл, зэвсэг, хортой бодис, аюултай машин механизм, хүчтэй цаг агаар, хэт их шуугиан, өндөрлөг, биологийн эрсдэлтэй орчин болон хүнд даацын ажил орно. Хориотой салбар, ажлууд нь хүнд машин механизм ажиллуулах, химийн бодис хариуцах, хөдөө аж ахуй, мал аж ахуй, ан агнуур, ойн аж ахуй, загас агнуур, уул уурхай, барилгын өндөрлөгт ажиллах; аюултай тоног төхөөрөмж, бодис ашиглан үйлдвэрлэл эрхлэх; хаягдал цуглуулах, дахин боловсруулах, ус цэвэрлэх; өвчтөнд шууд асаргаа үзүүлэх, гэр бүлээсээ хол гэрийн үйлчилгээ эрхлэх, зарим цэвэрлэгээний ажлууд орно; эрсдэлтэй борлуулалт, худалдаа, тээврийн чиглэлээрх үүрэг; мөн морины уралдаан, мэргэжлийн үзүүлбэр, баар эсвэл шөнийн клубт ажиллах, стриптиз, бие махбодийн хувьд хүнд, гэмтэл бэртэл эсвэл мөлжлөгт өртөх эрсдэлтэй үйл ажиллагаа, жишээлбэл 11 дүгээр сарын 1-нээс 5 дугаар сарын 1-ний хооронд морины уралдаан, сургалт явуулах нь сөрөг цаг агаарын нөхцөл байдлаас шалтгаалан жилд хамгийн аюултай үе тооцогддог.
Монгол улсын эрүүгийн хуулийн дагуу хүүхдийг хүнд хэлбэрийн хөдөлмөр хийхийг албадах нь 1 хүртэлх жилийн хугацаагаар хорио (гэрийн хөл хорионд оруулах эсвэл олон улс руу аялахыг хориглох)-нд орох эсвэл 1 хүртэлх жилийн хугацаагаар шоронд хоригдох ялтай. Хүүхдээр гуйлга хийлгэх, биеийг нь үнэлүүлэх, хүүхдийн порнографыг сурталчлах, хүүхдийг порнографын бэлтгэл, худалдаа, түгээлт болон хадгалалт зэрэгт ашиглах нь мөн гэмт хэрэг.
Насанд хүрээгүй хүнийг уртын ээлжээр, илүү цагаар, шөнийн цагаар ажиллуулахгүй.
Эх сурвалж: 2021 оны Монгол Улсын Хөдөлмөрийн тухай хууль /шинэчилсэн найруулга/-ийн 84, 88, 91 болон 92 дугаар зүйл, Хүүхдийн эрхийн тухай хууль (1996)-ийн §6; Хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын сайдын 2022 оны 6 дугаар сарын 10-ны өдрийн А/122 дугаар тушаал: бага насны хүмүүсийг ажилд авах зарлалыг хориглох; 2017 оны Монгол улсын эрүүгийн хуулийн §16
Хөдөлмөр эрхэлж буй хүүхдүүдийн эрхийн зохицуулалтууд:
- Монгол Улсын Үндсэн хууль 1992, сүүлд 2023 онд нэмэлт, өөрчлөлт оруулсан / Constitution of Mongolia 1992, last amended in 2023
- Монгол Улсын Эрүүгийн хууль, 2002 / Mongolian Criminal Code, 2002
- Монгол Улсын Эрүүгийн хууль, 2017 / Mongolian Criminal Code, 2017
Холбогдох зүйлс
Тэгш эрхХөдөлмөрийн насны доод хязгаар
Хөдөлмөр эрхлэх насны доод хязгаар 15 байх бөгөөд 15 настай хүн хөдөлмөрийн гэрээ байгуулах эрхтэй. 15-18 насны хүнийг насанд хүрээгүй ажилтан гэж тооцох бөгөөд насанд хүрээгүй хүний долоо хоногийн ажлын цаг 30-аас илүүгүй байна. 15 насанд хүрээгүй хүнийг хууль ёсны төлөөлөгчийн зөвшөөрөлгүйгээр ажиллуулахыг хориглоно. 13-15 насны хүнийг хууль ёсны төлөөлөгчийн зөвшөөрөлтэйгээр хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн шаардлага хангасан ажлын байранд хөнгөн ажил эрхлүүлж болно. Тухайн ажил нь хүүхдийн эрүүл мэнд, өсөлт хөгжилд сөрөг нөлөө үзүүлэхгүй, сурч боловсроход саад учруулахгүй байх ёстой. 15 нас хүрээгүй хүнийг урлаг, спортын үзүүлбэр, зар сурталчилгаанд оролцуулахаар хууль ёсны төлөөлөгчийн бичгээр гаргасан зөвшөөрөл, ажиллах цаг, хөдөлмөр эрхлэлтийн нөхцөлийг үндэслэн хүүхдийн эрхийн улсын байцаагч тухай бүр зөвшөөрөл олгосон бол хөдөлмөр эрхлүүлж болно.
Боловсролын тухай хуулиар заавал суралцах доод нас 17 нас бөгөөд боловсролын тухай хуульд заавал суралцах боловсролыг 12 жилийн ерөнхий сургалтын бүрэн мөчлөг гэж тодорхойлсон.
Эх сурвалж: 2021 оны Монгол Улсын Хөдөлмөрийн тухай хууль /шинэчилсэн найруулга/-ийн 4, 5, 84, 88, 91, 92 болон 142 дугаар зүйл; 2023 онд шинэчлэгдсэн Боловсролын тухай хуулийн 3 дугаар болон 10 дугаар зүйл
Аюултай ажил эрхлэх насны доод хязгаар
Хөдөлмөрийн тухай хуулиар ажил олгогчид хүний оюун санааны хөгжил, эрүүл мэндэд харшлах хөдөлмөр эрхлүүлэхийг хориглоно. Хүнд нөхцөлд ажиллах насны доод хязгаар 18 нас байна. Насанд хүрээгүй хүнийг оюун ухааны хөгжил, эрүүл мэндэд нь харшлах хөдөлмөр эрхлүүлэхийг хориглоно. Насанд хүрээгүй хүүхдийг хууль бус хөдөлмөр эрхлүүлэн орлого олох, гуйлга гуйлгахыг хориглоно.
Насанд хүрээгүй хүнийг эмнэлгийн үзлэгт орсны дараа ажилд авах бөгөөд түүнийг 18 насанд хүртэл нь хагас жил тутам эмнэлгийн үзлэгт хамруулна. Насанд хүрээгүй ажилтныг шөнийн буюу илүү цагаар, түүнчлэн нийтээр амрах баярын болон долоо хоногийн амралтын өдөр ажиллуулахыг хориглоно. Мөн насанд хүрээгүй ажилтныг хөдөлмөрийн хэвийн бус нөхцөлтэй ажилд ажиллуулахыг хориглоно. Эцэст нь хөдөлмөрийн асуудал хариуцсан Засгийн газрын гишүүний баталсан хэмжээнээс илүү хүнд ачааг насанд хүрээгүй ажилтнаар өргүүлэх, зөөлгөхийг хориглоно.
Энэхүү хуулийг хүчингүй болгосон. 2022 оны зургаадугаар сард 18 наснаас доош насныханд (насанд хүрээгүй хүмүүст) хориглосон ажил, ажлын нөхцөл, мэргэжлийн жагсаалтыг хавсралтаар албан ёсоор батлан, 2016 оны өмнөх тушаалыг хүчингүй болгосон сайдын тушаал гаргасан.
Энэхүү тушаалын дагуу насанд хүрээгүй хүмүүсийг бие махбодийн болон сэтгэл зүйн чадамжаас давсан, эрүүл мэнд, аюулгүй байдалд нь аюул учруулж, ёс суртахууны хөгжлийг нь хохироох ажлаас хориглодог. Үүнд албадан болон мэхлэх байдлаар ажиллуулах, мөрийтэй тоглоом, мансууруулах бодис, архи, эротик үзүүлбэртэй холбоотой ажил, хүчирхийлэл, зэвсэг, хортой бодис, аюултай машин механизм, хүчтэй цаг агаар, хэт их шуугиан, өндөрлөг, биологийн эрсдэлтэй орчин болон хүнд даацын ажил орно. Хориотой салбар, ажлууд нь хүнд машин механизм ажиллуулах, химийн бодис хариуцах, хөдөө аж ахуй, мал аж ахуй, ан агнуур, ойн аж ахуй, загас агнуур, уул уурхай, барилгын өндөрлөгт ажиллах; аюултай тоног төхөөрөмж, бодис ашиглан үйлдвэрлэл эрхлэх; хаягдал цуглуулах, дахин боловсруулах, ус цэвэрлэх; өвчтөнд шууд асаргаа үзүүлэх, гэр бүлээсээ хол гэрийн үйлчилгээ эрхлэх, зарим цэвэрлэгээний ажлууд орно; эрсдэлтэй борлуулалт, худалдаа, тээврийн чиглэлээрх үүрэг; мөн морины уралдаан, мэргэжлийн үзүүлбэр, баар эсвэл шөнийн клубт ажиллах, стриптиз, бие махбодийн хувьд хүнд, гэмтэл бэртэл эсвэл мөлжлөгт өртөх эрсдэлтэй үйл ажиллагаа, жишээлбэл 11 дүгээр сарын 1-нээс 5 дугаар сарын 1-ний хооронд морины уралдаан, сургалт явуулах нь сөрөг цаг агаарын нөхцөл байдлаас шалтгаалан жилд хамгийн аюултай үе тооцогддог.
Монгол улсын эрүүгийн хуулийн дагуу хүүхдийг хүнд хэлбэрийн хөдөлмөр хийхийг албадах нь 1 хүртэлх жилийн хугацаагаар хорио (гэрийн хөл хорионд оруулах эсвэл олон улс руу аялахыг хориглох)-нд орох эсвэл 1 хүртэлх жилийн хугацаагаар шоронд хоригдох ялтай. Хүүхдээр гуйлга хийлгэх, биеийг нь үнэлүүлэх, хүүхдийн порнографыг сурталчлах, хүүхдийг порнографын бэлтгэл, худалдаа, түгээлт болон хадгалалт зэрэгт ашиглах нь мөн гэмт хэрэг.
Насанд хүрээгүй хүнийг уртын ээлжээр, илүү цагаар, шөнийн цагаар ажиллуулахгүй.
Эх сурвалж: 2021 оны Монгол Улсын Хөдөлмөрийн тухай хууль /шинэчилсэн найруулга/-ийн 84, 88, 91 болон 92 дугаар зүйл, Хүүхдийн эрхийн тухай хууль (1996)-ийн §6; Хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын сайдын 2022 оны 6 дугаар сарын 10-ны өдрийн А/122 дугаар тушаал: бага насны хүмүүсийг ажилд авах зарлалыг хориглох; 2017 оны Монгол улсын эрүүгийн хуулийн §16
Хөдөлмөр эрхэлж буй хүүхдүүдийн эрхийн зохицуулалтууд:
- Монгол Улсын Үндсэн хууль 1992, сүүлд 2023 онд нэмэлт, өөрчлөлт оруулсан / Constitution of Mongolia 1992, last amended in 2023
- Монгол Улсын Эрүүгийн хууль, 2002 / Mongolian Criminal Code, 2002
- Монгол Улсын Эрүүгийн хууль, 2017 / Mongolian Criminal Code, 2017
