Эрүүл мэнд, аюулгүй байдал
Ажил олгогчийн үүрэг
Ажил олгогч нь эрүүл, аюулгүй ажиллах нөхцөлийг бүрдүүлэн ажиллах шаардлагатай. Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай хуулиар ажил олгогчид машин механизм, тоног төхөөрөмж ашиглах, өргөх, тээвэрлэх, гал унтраах зэрэг аюулгүй байдлын шаардлагыг ажилчдад нарийвчлан танилцуулах шаардлагатай. Ажил олгогчид бүх ажилчдыг урьдчилсан болон тогтмол үзлэг шинжилгээнд (ажлын гүйцэтгэлтэй холбоотой) үнэ төлбөргүй хамруулах ажлыг зохион байгуулах үүрэгтэй.
Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай хуулинд ажил олгогчийн үүрэг хариуцлагыг тусгасан бөгөөд үүнд: аюулгүй, эрүүл ажлын орчин нөхцөлийг бүрдүүлэх, бий болгох; болзошгүй аюулд өртсөний дараа ажлыг зогсоох, ажлын байранд учирч болох аюул, ослыг арилгах, хянах эрсдлийг үнэлэх, ажлын нөхцлийг үнэлэх, аюулгүй ажиллагааны сургалт зохион байгуулах, сургалтад хамрагдаагүй ажилчдыг ажиллуулахыг хориглох.
Ажилчид аюулгүй, эрүүл ажлын байранд ажиллах, үйлдвэрлэлийн осол аваар ослын даатгалд хамрагдах эрхтэй бөгөөд учирч болзошгүй аюулд өртсөн тохиолдолд ажлыг зогсоох эрхтэй.
Ажилтны эрүүл мэндийг хамгаалах, эрүүл, аюулгүй орчинд ажиллах нөхцөлийг бүрдүүлэхтэй холбогдсон харилцааг Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай хуулиар зохицуулна. Хөдөлмөрийн тухай хуульд ажил олгогч нь ажилтны амь нас, эрүүл мэндийг хамгаалах, үйлдвэрлэлийн осол, мэргэжлээс шалтгаалсан өвчнөөс урьдчилан сэргийлэхэд чиглэсэн үр дүнтэй, шат дараалсан арга хэмжээг хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн шаардлага, стандартад нийцүүлэн авч хэрэгжүүлэх үүрэгтэй гэж заасан.
Ажил олгогч ажилтныг холбогдох хууль тогтоомж, хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн шаардлага, стандарт хангасан хөдөлмөрийн хэвийн нөхцөлөөр хангах үүрэгтэй. Ажилтан хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйг хангах талаар ажил олгогчоос тавьсан шаардлагыг биелүүлэх үүрэгтэй.
Монгол Улсын Ажлын байран дахь аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай хуулийн дагуу ажил олгогчид химийн, физикийн болон биологийн хүчин зүйлээс үүдэх хор хөнөөлийг зохих техникийн болон зохион байгуулалтын арга хэмжээ авч урьдчилан сэргийлэх үүрэгтэй. Мөн ажилтнуудад урьдчилсан болон давтамжийн эрүүл мэндийн үзлэгийг зохион байгуулж, зардлыг нь хариуцах шаардлагатай. Хэрэв ажил нь ажилтнуудыг хэт хүйтэн эсвэл халуунд өртүүлэх нөхцөлтэй бол ажил олгогч тохирох амрах болон бие сэргээх өрөөг бүрдүүлэх ёстой. Осол гэмтэл эсвэл хордлогын тохиолдолд ажил олгогч нь ажилтныг эмнэлгийн тусламж үйлчилгээнд хүргэж, холбогдох шинжилгээний зардлыг хариуцах бөгөөд тохиолдлыг мөрдөн шалгаж, бүртгэх ёстой. Ажил олгогчид ажлын байран дахь аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн шаардлагын биелэлтийг дотоод хяналтаар шалгаж, шаардлагатай үед залруулах арга хэмжээ авах үүрэгтэй. Өндөр эрсдэлтэй албан тушаалд ажиллах ажилтнуудад ажил олгогчийн санхүүжилтээр дор хаяж тухайн ажилтны 36 сарын цалингийн хэмжээтэй даатгалын хамгаалалттай амь нас, эрүүл мэндийн даатгал хийлгэх ёстой.
Эх сурвалж: 2008 оны Ажлын байран дахь аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай хуулийн 14.1, 28.1, 35 дугаар зүйл; 2021 оны Монгол Улсын Хөдөлмөрийн тухай хууль /шинэчилсэн найруулга/-ийн 120 болон 121 дүгээр зүйл
Үнэ төлбөргүй хамгаалалт
Хөдөлмөрийн аюулгүй ажиллагаа, эрүүл ахуйн тухай хууль нь ажил олгогчид нь ажилтныг түүний ажлын нөхцөл, ажил үүргийн онцлогт тохирсон ажлын тусгай хувцас, хамгаалах хэрэгслээр үнэ төлбөргүй хангах үүрэгтэй.
Ажил олгогч нь ажлын тусгай хувцас, хамгаалах хэрэгслийг турших, худалдаж авах, хадгалах, угааж цэвэрлэх, засварлах, ариутгах зардлыг ажил олгогч хариуцна.
Эх сурвалж: 2008 оны Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай хуулийн 15 дугаар зүйл
Сургалт
Ажил олгогчид нь шинээр ажилд орж байгаа иргэн, нэг ажлаас өөр ажлын байранд шилжиж байгаа ажилтан, үйлдвэрлэлийн хортой, аюултай хүчин зүйлийн үйлчлэл бүхий болон тэдгээртэй адилтгах эрсдэлтэй ажлын байранд ажиллаж байгаа ажилтнуудыг хөдөлмөрийн аюулгүй байдал эрүүл ахуйн сургалтанд хамруулах шаардлагатай.
Ажил олгогч нь хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн талаархи сургалтыг жилд хоёроос доошгүй удаа зохион байгуулж, нийт ажилтныг хамруулан, шалгалт авч байна.
Хөдөлмөрийн тухай хуульд заасны дагуу ажил олгогч нь хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай хуульд заасан шаардлага, стандартыг дагаж мөрдөх үүрэгтэй. Түүнчлэн ажил олгогч нь Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай хуульд заасны дагуу ажилтнуудыг сургалтад хамруулах үүрэгтэй. Ажил олгогч нь ажилтныг ажлаар хангаж, ажил үүргээ гүйцэтгэхэд нь шаардлагатай тоног төхөөрөмж, багаж хэрэгсэл, баримт бичиг, бусад зүйлээр хангах, зааварчилгаа өгөх үүрэгтэй.
Монгол Улсын Ажлын байран дахь аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай хуулийн дагуу ажил олгогч нь шинээр ажилд орсон хүн бүрт, шинэ ажлын байр эсвэл албан тушаалд шилжсэн ажилтанд, мөн хортой, аюултай буюу түүнтэй төстэй эрсдэлтэй нөхцөлд ажиллах ажилтнуудад ажлын байран дахь аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн сургалт зохион байгуулах үүрэгтэй. Чухамдаа шаардлагатай сургалтад хамрагдаж, шаардлагатай шалгалтанд тэнцээгүй ажилтныг аюултай албан тушаалд томилох хориотой. Эдгээр шаардлагаас гадна бүх ажилтан жилд дор хаяж хоёр удаа ажлын байран дахь аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн сургалтад хамрагдаж, чадамжийг баталгаажуулах албан ёсны шалгалт өгөх ёстой. Ажил олгогч нь хуулийн удирдлагын заалтуудын дагуу ихэвчлэн байгууллагын Ажлын байран дахь аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн хэлтэсээр дамжуулан энэ сургалтыг төлөвлөж, зохион байгуулах бөгөөд хуваарьт оруулж, явуулж, баримтжуулах үүрэгтэй.
Эх сурвалж: 2021 оны Монгол Улсын Хөдөлмөрийн тухай хууль /шинэчилсэн найруулга/-ийн 43 болон 120 дугаар зүйл; 2008 оны Ажлын байран дахь аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай хуулийн 17 & 27 дугаар зүйл
Хөдөлмөрийн хяналтын систем
Хөдөлмөрийн хяналтын системийн тухай Монгол улсын хөдөлмөр эрхлэлт, хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн хуулиудад тусгагдсан байдаг. Төрийн хяналт шалгалтын бие даасан хууль байдаг. Төрийн хяналт шалгалтын тухай хуульд улсын байцаагч, мэргэжлийн хяналтын байгууллага, түүний албан тушаалтны эрх, үүргийг тодорхойлсон. Улсын байцаагчид нь дараахь бүрэн эрхийг хэрэгжүүлнэ: хууль тогтоомж, төрийн эрх бүхий байгууллагаас тогтоосон тусгай дүрмийг хэрэгжүүлэхэд хяналт тавьж, дүрмийг сахин биелүүлэх; шалгаж байгаа аж ахуйн нэгжүүдэд чөлөөтэй нэвтрэх эрхтэй холбогдох байгууллагуудад тохиролцсоны үндсэн дээр хянан байцаагчид холбогдох мэргэжлийн хүмүүсийг татан оролцуулж, мэргэжлийн байгууллага лабораторийн шинжилгээ, нотолгоог явуулах мэргэжлийн туршлагыг баталгаажуулах; хяналт шалгалт хийх зорилгоор байгууллагаас ирүүлэх мэдээлэл, бусад холбогдох баримт бичгийг чөлөөтэй олж авах; шинжилгээнд зориулж бүтээгдэхүүнээс дээж авах, үнэ төлбөргүй авах; эдгээр шийдвэрийг хэрэгжүүлээгүй тохиолдолд тухайн үйлдвэрлэлийн үйл ажиллагааг бүрэн зогсоох, хорио цээрийг арилгах хүртэл шууд, шууд бусаар буюу хүний амь нас, эрүүл мэнд, байгаль орчинд хор хөнөөл учруулж болзошгүй аливаа ажил, үйлдвэрлэл, үйлчилгээг бүрэн буюу хэсэгчлэн зогсоох; хууль тогтоомжид өөрөөр заагаагүй бол хяналт шалгалтад тодорхойлсон аливаа зөрчил дутагдлыг зогсоож, тухайн байгууллага нь тэдэнд өгсөн үүрэг даалгаврыг биелүүлэхийг шаардах эрхтэй.
Улсын мэргэжлийн хяналтын газар (УМХГ) -ны тухай хууль нь улсын байцаагчдын тодорхой эрх мэдлийг зохицуулдаг.
Хөдөлмөрийн хууль тогтоомжийн биелэлтэд тавих хяналтыг хөдөлмөрийн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллага, хөдөлмөрийн хяналтын улсын байцаагч хэрэгжүүлнэ.
2022 он хүртэл хөдөлмөрийн хяналт нь Тусгай хяналтын ерөнхий газар (GASI)-ийн харьяанд байсан; Засгийн газар 2022 оны 12 дугаар сарын 21-ний өдрийн 469 дүгээр тогтоолоор GASI-ийг татан буулгаж, хяналтын үүргийг салбарын яамд руу шилжүүлсэн. Одоо хөдөлмөр, ажлын байрны аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн (OSH) хяналтыг Гэр бүл, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын яам (MLSP) зохицуулж, Хөдөлмөр, халамжийн үйлчилгээний ерөнхий газар/агентлаг (General Department/Agency of Labour and Welfare Services) хэрэгжүүлдэг бөгөөд тус агентлаг "хөдөлмөрийн хяналтын үүрэг" гэж тодорхой зааж, аймаг, дүүргийн байцаагчдыг томилдог.
Эх сурвалж: Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай хууль (2008)-ийн § 9,22,23,32; 2021 оны Монгол Улсын Хөдөлмөрийн тухай хууль /шинэчилсэн найруулга/-ийн 161-164 дугаар зүйл; Засгийн газрын 2022 оны 12 дугаар сарын 21-ний өдрийн 469 дүгээр тогтоол "Мэргэшсэн хяналтын үүргийг холбогдох яамд руу шилжүүлэх арга хэмжээний тухай"
Ажлын байрны эрүүл ахуйн дүрэм журмууд
- Монгол Улсын хөдөлмөрийн тухай хууль, 1992 он / Mongolian Labour Code, 1999
- Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай хууль, 2008 он / Law on Occupational Safety and Health 2008
- Төрийн хяналт шалгалтын тухай хууль, 2003 он / Law on State Inspections 2003
