Эх хүн болон хөдөлмөр
Жирэмсний болон амаржсаны амралт
Жирэмсний болон амаржсаны амралтыг Хөдөлмөрийн тухай хуулиар зохицуулсан. Эхэд жирэмсний болон амаржсаны амралтыг 120 хоног (жирэмсний 60, амаржсаны 60)-оор тооцож заавал олгоно. Ихэр хүүхэд төрүүлсэн эхэд жирэмсний болон амаржсаны амралтыг 140 хоногоор тооцож заавал олгоно.
Хүүхдээ 196, түүнээс дээш хоног тээгээд дутуу төрүүлсэн болон үр хөндүүлсэн, жирэмслэлтийг эмнэлгийн аргаар тасалсан, 196 хоног тээгээгүй боловч амьдрах чадвартай хүүхэд төрүүлсэн эмэгтэй хүнд 120 хоногийн (энэ хуулийн 104.1-д заасан) жирэмсний болон амаржсаны амралт олгоно.
Хүүхдээ 196 хоног хүртэл тээгээгүй дутуу төрүүлсэн болон үр хөндүүлсэн, жирэмслэлтийг эмнэлгийн аргаар тасалсан бол эмнэлгийн магадалгаагаар ажилтанд чөлөө олгоно.
Эх сурвалж: 2021 оны Монгол Улсын Хөдөлмөрийн тухай хууль /шинэчилсэн найруулга/-ийн 137 дугаар зүйл
Орлого
Тэтгэмжийн даатгалын шимтгэлийг жирэмсний чөлөө авахаас өмнө 12 сараас доошгүй хугацаанд, үүнээс сүүлийн 6 сард нь уг шимтгэлийг тасралтгүй төлсөн даатгуулагч эх жирэмсний болон амаржсаны тэтгэмж авах эрхтэй. Энэ заалтыг хангасан даатгуулагч эх, хүүхдээ 196-гаас доошгүй хоног тээгээд дутуу төрүүлсэн буюу үр хөндүүлсэн, жирэмслэлтийг эмнэлгийн аргаар тасалсан, мөн 196 хоног тээгээгүй боловч амьдрах чадвартай хүүхэд төрүүлсэн бол жирэмсний болон амаржсаны тэтгэмж авах эрхтэй.
Хөдөлмөр эрхэлж байгаад хууль тогтоомжид заасны дагуу хүүхдээ асрах чөлөөтэй байх хугацаанд дахин хүүхэд төрүүлсэн эхэд жирэмсний болон амаржсаны тэтгэмж олгоно. Энэ тохиолдолд уг эхийн чөлөөтэй байсан хугацааны хоёр удаагийн төрөлт хамаарагдана.
Тэтгэмжийн даатгалд даатгуулж шимтгэл төлсөн хөдөлмөрийн гэрээгээр ажилладаг болон төрийн албан хаагч эхэд жирэмсний болон амаржсаны тэтгэмжийг тэтгэмжийн даатгалын шимтгэл төлсөн сүүлийн 12 сарын хөдөлмөрийн хөлс, түүнтэй адилтгах орлогын дунджаас 100 хувиар тооцож 4 сарын хугацаанд нийгмийн даатгалын сангаас олгоно.
Тэтгэмжийн даатгалд сайн дураар даатгуулсан эхэд жирэмсний болон амаржсаны тэтгэмжийг тэтгэмжийн даатгалын шимтгэл төлсөн сүүлийн 12 сарын хөдөлмөрийн хөлс, түүнтэй адилтгах орлогын дунджаас 70 хувиар тооцож 4 сарын хугацаанд нийгмийн даатгалын сангаас олгоно.
1994 оны Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэвэр, тэтгэмжийн тухай Монгол Улсын хууль хүчингүй болсон. 2024 оны 1 дүгээр сарын 1-нээс эхлэн амаржсаны тэтгэмжийг Нийгмийн ерөнхий хуулиардаатгалын. зохицуулна
Эх сурвалж: Олон улсын ажилчны эрүүл мэнд, аюулгүй байдлын байгууллага (ISSA)-ийн Монгол Улсын товч танилцуулга; 6, 7 дугаар Нийгмийн даатгалын ерөнхий хуулийн (GLSI)зүйл
Ажилд авах явцад жирэмслэлийг шалгах/лавлаж асуух
Хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцаа үүсэх, ажилтан ажил үүргээ гүйцэтгэх явцад ажил олгогч нь ажил үүрэгтэй нь холбогдолгүй аливаа асуулт асуух, мэдээлэл цуглуулах, хууль тогтоомжид зааснаас бусад тохиолдолд эрүүл мэндийн болон сэтгэцийн эмгэг, хүний дархлал хомсдолын вирусийн халдвар илрүүлэх шинжилгээ хийлгүүлэх, жирэмсэн эсэхийг тодруулахыг хориглоно.
Эх сурвалж: 2021 оны Монгол Улсын Хөдөлмөрийн тухай хууль /шинэчилсэн найруулга/-ийн 6.4 дүгээр зүйл
Үнэ төлбөргүй эмнэлгийн үйлчилгээ
Хөдөлмөрийн гэрээний үндсэн дээр төр, аж ахуйн нэгж, байгууллага эсхүл хувь хүнд ажиллаж байгаа хүмүүс заавал даатгуулагч байна. Хувиараа хөдөлмөр эрхлэгч нийгмийн даатгалд сайн дураар даатгуулна. Нийгмийн даатгал нь эрүүл мэндийн даатгал болон түүнийг төлөгч эрүүл мэндийн үйлчилгээг үнэ төлбөргүй авахаар тусгасан. Эрүүл мэндийн даатгалын шимтгэлийг Иргэний эрүүл мэндийн даатгалын тухай хуульд заасан байдаг.
Монгол Улсад аж ахуйн нэгж, байгууллагын ажилчид (төрийн албан хаагчдыг оролцуулан) заавал нийгмийн даатгалд хамрагддаг бол бие даан ажиллагсад сайн дураараа нэгдэж болно; энэ зохицуулалтыг 2023 онд батлагдсан Нийгмийн даатгалын ерөнхий хууль (GLSI) тогтоосон бөгөөд уг хууль 2024 оны 1 дүгээр сарын 1-ний өдрөөс 1994 оны Нийгмийн даатгалын хуулийг орлуулсан.
Эрүүл мэндийн даатгалын шимтгэлийг Иргэний эрүүл мэндийн даатгалын тухай хуулиар тогтоодог бөгөөд заавал нийгмийн эрүүл мэндийн даатгал нь үндсэн үйлчилгээг худалдан авдаг. 2024 онд Монгол Улс хүн амын түвшний (урьдчилан сэргийлэх) үйлчилгээг эмчилгээний тусламжтай хамт бэхжүүлэх зорилгоор Нийтийн эрүүл мэндийн тусламж, үйлчилгээний тухай хуулийг баталсан. Чухал нь, эх барих эмнэлгийн тусламж (жирэмслэлтийн өмнөх, төрөх үеийн болон төрсний дараах) нь улсын санхүүжилттэй үйлчилгээнд тооцогдож, Үндэсний эрүүл мэндийн даатгалын сангаар худалдан авдаг тул эмэгтэйчүүд эдгээр үйлчилгээг нийтийн тогтолцоонд хэрэглэх үедээ үнэ төлбөргүйгээр авах боломжтой (улсын тэтгэмжийн багцын дүрэмд нийцүүлэн).
Монгол Улсын Эмнэлгийн тусламж, үйлчилгээний тухай хууль нь эх, ураг, нялх хүүхдэд зориулсан амаржих тусламж (антенаталь, төрөх үеийн болон төрсний дараах) үйлчилгээг лицензтэй байгууллагуудаар (айл өрхийн/сум/багийн эрүүл мэндийн төв, клиник, амаржих/ерөнхий/мэргэшсэн эмнэлэг) үзүүлэхийг баталгаажуулдаг. Эдгээр байгууллагууд нь хэвийн болон яаралтай төрөх тусламж, өвчтөн шилжүүлэх үйлчилгээ, дэмжлэгийн үйл ажиллагаа (эмийн сан, цус/эд бэлтгэх, хадгалах) үзүүлдэг; түргэн тусламжийн алба нь жирэмслэлт, төрөлтийн яаралтай тохиолдолд газар дээр нь болон тээвэрлэх явцад тусламж үзүүлдэг.
Гэр бүлийн эрүүл мэндийн төв, клиникээс бусад байгууллагууд амаржих зориулалттай ариун цэврийн өрөөтэй байх ёстой. Иргэд орон нутгийн эрүүл мэндийн төвд бүртгүүлж, эмчээ сонгон, шатлан зохион байгуулагдсан/яаралтай тусламжийн системээр үйлчилгээ авдаг; төр, засгийн газрын журам амаржүүлэх үйлчилгээ, тэр дундаа үр хөндөлтийг зохицуулдаг. Амаржүүлэх (мөн түргэн тусламжийн) үйлчилгээний санхүүжилт анхан шатны болон тусгай эмнэлгүүдэд тохиолдол тус бүрт суурилсан төлбөрийн аргаар явагддаг.
Эх сурвалж: Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэвэр, тэтгэмжийн тухай хууль (1994)-ийн § 3,4,10; Иргэний эрүүл мэндийн даатгалын тухай хуулийн §4, 2003; Эмнэлгийн тусламж, үйлчилгээний тухай хуулийн 2016 оны §4.1.3, 4.1.5, 6.1.2, 7.5.2, 8.4, 8.5, 9, 10.2, 14.2.3, 17.1.1-17.1.4 ба 18.1.1; 2015 оны Иргэний эрүүл мэндийн даатгалын тухай хуулийн 4 дүгээр зүйл (2024 онд шинэчлэгдсэн); 2011 оны Эрүүл мэндийн тухай хуулийн 3 дугаар зүйл (сүүлийн өөрчлөлт 2024); 7 дугаар Нийгмийн даатгалын ерөнхий хуулийнзүйл (GLSI)
Жирэмсэн, амаржсан эмэгтэй болон түүний хөдөлмөрийн зохицуулалтууд:
- Монгол Улсын хөдөлмөрийн тухай хууль, 1992 он / Mongolian Labour Code, 1999
- Нийгмийн даатгалаас олгох тэтгэвэр, тэтгэмжийн тухай хууль, 1994 он / Mongolian Law on Pensions and Benefits Paid from Social Insurance Fund, 1994
- Эмэгтэйчүүд болон насанд хүрээгүй хүмүүсийн хийхийг хориглосон ажлын байрны жагсаалт, Эрүүл мэнд, нийгмийн хамгааллын сайдын тушаалаар (1999 оны А / 204 тоот тушаал) / Order of the Minister for Health and Social Welfare establishing the lists of the jobs prohibited to women and minors (No. A/204 of 1999)
- Эрүүл мэндийн даатгалын тухай хууль, 2003 он / Citizens’ Health Insurance Law 2003
