Өвчний чөлөө
Цалинтай чөлөө
Хөдөлмөрийн чадвар түр хугацаагаар алдсан ажлын эхний 5 өдрийн тэтгэмжийг ажил олгогчоос, 6 дахь өдрөөс эхлэн чадвар нь сэргээгдэх, эсхүл тахир дутуугийн тэтгэвэр авах эрх үүсэх хүртэл хугацааны тэтгэмжийг тэтгэмжийн даатгалын сангаас тус тус олгоно. Хөдөлмөрийн чадвар түр алдсан хугацааг тухайн орон нутгийн мэргэжлийн эмнэлгийн байгууллагын эмчилгээний чанарын хяналтын комисс, уг комисс байхгүй бол ерөнхий эмч, эрхлэгч, их эмч тогтооно.
Нөхөн олговрын хэмжээг нийгмийн даатгалын хууль тогтоомжоор тодорхойлдог бөгөөд ажилтны ажиллаж байсан жилээс хамааран тооцно. Ажилтан нь жилд нэг удаа эрүүл мэндийн чөлөө, олгох тэтгэмжийг нэг дор авах эрхтэй: - 3-5 жилийн хооронд – цалингийн 50% - 5-14 жилийн хооронд –цалингийн 55% - 14 түүнээс дээш жил – цалингийн 75%
Хөдөлмөрийн чадвар түр алдсаны тэтгэмж олгох хугацааны нэг удаагийн дээд хязгаар нь хөдөлмөрийн чадвар алдсан ажлын эхний 5 өдрийг оролцуулан ажлын 66 өдрөөс хэтрэхгүй байна. Харин хорт хавдар болон сүрьеэгээр анх өвчлөхөд ажлын 132 өдрийн хугацаанд тэтгэмж олгож болно. Хэрэв өвчтэй байх хугацаа 132 хоногоос дээш бол “хөгжлийн бэрхшээлтэй” гэсэн ангилалд хамааруулна.
1994 оны "Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэвэр, тэтгэмжийн тухай" хуулийг хүчингүй болгосон; одоо эдгээр дүрэм нь Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэмжийн тухай хууль (2023; 2024 оны 1 дүгээр сарын 1-нээс хүчин төгөлдөр) –аас гардаг.
Энэ нь төлбөрийн хуваалцах дүрмийг хадгалж (ажил олгогч эхний 5 ажлын өдрийг; Нийгмийн даатгалын тэтгэмжийн сан 6 дахь өдрөөс) төлдөг боловч гол заалтуудыг шинэчилсэн. Тооцооны суурь нь сүүлийн -ийн гурван тасралтгүй сарын орлогын дундаж гэж тодорхойлогдсон бөгөөд нийтийн амралтын өдрүүдийг ажлын өдөр гэж тооцно. Мөн давтагдсан тохиолдлуудад жилд 132 ажлын өдрийн дээд хязгаарыг нэмж, нэг тохиолдолд 66 өдрийг хэвээр хадгалж, анх удаа хорт хавдар, сүрьеэ, бөөрний хүнд дутагдал, эрхтэн шилжүүлэн суулгалт хийлгэсэн болон эрхтэн донор болсон хүмүүст зориулсан тусгай 132 өдрийн хамгаалалтыг өргөжүүлнэ.
Орлуулах шатлал одоо жилээр биш сараар тооцогдож, 60%-ийн түвшинг нэмж оруулсан: 50% (3–59 сар), 55% (60–119 сар), 60% (120–179 сар), 75% (≥180 сар).
Эх сурвалж: ISSA-ийн Монгол улсын танилцуулга; 2023 оны Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэмжийн тухай хуулийн II бүлэг
Үнэ төлбөргүй эмнэлэгийн үйлчилгээ авах
Иргэдийн эрүүл мэндийн даатгалын тогтолцооны хүрээнд хэвтэн эмчлүүлэгчид болон амбулаторийн тусламж үйлчилгээг авч байгаа даатгуулагчид эрүүл мэндийн үйлчилгээг адил хүртэнэ. Иргэний эрүүл мэндийн даатгалын тухай хуулинд бүх иргэдэд заавал даатгуулах шаардлагатай.
Иргэдийн эрүүл мэндийн даатгалын тухай хууль (2003) хүчингүй болж, 2015 онд батлагдсан Эрүүл мэндийн даатгалын тухай хуулиар орлуулагдсан бөгөөд уг хууль нь 2003 онд анх байгуулагдсан иргэд болон эрх бүхий оршин суугчдын заавал нийгмийн эрүүл мэндийн даатгалыг хадгалж байна.
Эх сурвалж: 2015 онд шинэчлэгдсэн, 2024 онд сүүлд өөрчлөгдсөн Иргэдийн эрүүл мэндийн даатгалын хуулийн 6-9 ба 11-р зүйл
Ажлын байрны баталгаа
Монгол Улсын шинэчилсэн Хөдөлмөрийн хуулийн (2021) дагуу ажилтан "эрүүл мэндийн асуудлаар эмнэлгийн баталгаажуулалтад байгаа" (өөрөөр хэлбэл, батлагдсан өвчний чөлөөтэй) үед түүний ажлын байрыг хадгална. Ажлын байрыг хадгалж буй хугацаанд ажил олгогчийн санаачилгаар ажлаас чөлөөлөх хориотой (аж ахуйн нэгж/салбар/нэгжийг татан буулгасан тохиолдолд хамаарахгүй).
Тусдаа, ажилтан эрүүл мэндийн шалтгаанаар ажиллах боломжгүй гэж эмнэлгийн-хөдөлмөрийн магадлах комисс албан ёсоор тогтоосон ба ажил олгогч шаардлагатай арга хэмжээ авсны дараа түүнд тохирох шилжүүлэг байхгүй тохиолдолд л ажлаас халахыг зөвшөөрдөг. Бодит байдал дээр батлагдсан өвчний чөлөөний хугацааг эрүүл мэндийн үйлчилгээ үзүүлэгчид тогтоодог бөгөөд энэ нь Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэмжийн тухай хууль (2023) –тэй холбоотой: Эхний 5 ажлын өдрийг ажил олгогч төлдөг бөгөөд түүнээс хойш Нийгмийн даатгалын сан нэг удаагийн өвчний тохиолдолд 66 ажлын өдрийг хүртэл өвчний тэтгэмж олгодог, жилд нийтдээ 132 ажлын өдөр ( ) хязгаартай (мөн хавдар/уушгины хатгалгаа, хүнд хэлбэрийн бөөрний дутагдал, эрхтэн шилжүүлэх/эрхтэн хандивлах тохиолдолд нэг удаагийн өвчний тэтгэмж 132 ажлын өдөр). Энэ нь жилд хамгаалагдсан, батлагдсан чөлөөний хувьд ойролцоогоор зургаан сарын ажлын хугацаанд тэнцдэг.
2023 оны нийгмийн даатгалын хууль (2024 оны 1 дүгээр сарын 1-нээс мөрдөгдөж эхэлсэн) нь 1994 оны Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэвэр, тэтгэмжийн тухай хуулийг орлуулсан.
Эх сурвалж: Монгол Улсын Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 2021 оны 60 дугаар зүйл (Шинэчилсэн найруулга); 2023 оны Нийгмийн даатгалын ерөнхий хуулийн II бүлэг
Өвчтэй байх үеийн зохицуулалтууд
- Монгол Улсын Үндсэн хууль 1992, сүүлд 2023 онд нэмэлт, өөрчлөлт оруулсан / Constitution of Mongolia 1992, last amended in 2023
- Монгол Улсын Хөдөлмөрийн тухай хууль (шинэчилсэн найруулга), 2021 / Labour Law of Mongolia (Revised Version), 2021
- Иргэний эрүүл мэндийн даатгалын тухай хууль (шинэчилсэн найруулга 2015, сүүлд 2024 онд нэмэлт, өөрчлөлт оруулсан) / Citizens’ Health Insurance Law, Revised in 2015, last amended in 2024
Цалинтай чөлөө
Хөдөлмөрийн чадвар түр хугацаагаар алдсан ажлын эхний 5 өдрийн тэтгэмжийг ажил олгогчоос, 6 дахь өдрөөс эхлэн чадвар нь сэргээгдэх, эсхүл тахир дутуугийн тэтгэвэр авах эрх үүсэх хүртэл хугацааны тэтгэмжийг тэтгэмжийн даатгалын сангаас тус тус олгоно. Хөдөлмөрийн чадвар түр алдсан хугацааг тухайн орон нутгийн мэргэжлийн эмнэлгийн байгууллагын эмчилгээний чанарын хяналтын комисс, уг комисс байхгүй бол ерөнхий эмч, эрхлэгч, их эмч тогтооно.
Нөхөн олговрын хэмжээг нийгмийн даатгалын хууль тогтоомжоор тодорхойлдог бөгөөд ажилтны ажиллаж байсан жилээс хамааран тооцно. Ажилтан нь жилд нэг удаа эрүүл мэндийн чөлөө, олгох тэтгэмжийг нэг дор авах эрхтэй: - 3-5 жилийн хооронд – цалингийн 50% - 5-14 жилийн хооронд –цалингийн 55% - 14 түүнээс дээш жил – цалингийн 75%
Хөдөлмөрийн чадвар түр алдсаны тэтгэмж олгох хугацааны нэг удаагийн дээд хязгаар нь хөдөлмөрийн чадвар алдсан ажлын эхний 5 өдрийг оролцуулан ажлын 66 өдрөөс хэтрэхгүй байна. Харин хорт хавдар болон сүрьеэгээр анх өвчлөхөд ажлын 132 өдрийн хугацаанд тэтгэмж олгож болно. Хэрэв өвчтэй байх хугацаа 132 хоногоос дээш бол “хөгжлийн бэрхшээлтэй” гэсэн ангилалд хамааруулна.
1994 оны "Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэвэр, тэтгэмжийн тухай" хуулийг хүчингүй болгосон; одоо эдгээр дүрэм нь Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэмжийн тухай хууль (2023; 2024 оны 1 дүгээр сарын 1-нээс хүчин төгөлдөр) –аас гардаг.
Энэ нь төлбөрийн хуваалцах дүрмийг хадгалж (ажил олгогч эхний 5 ажлын өдрийг; Нийгмийн даатгалын тэтгэмжийн сан 6 дахь өдрөөс) төлдөг боловч гол заалтуудыг шинэчилсэн. Тооцооны суурь нь сүүлийн -ийн гурван тасралтгүй сарын орлогын дундаж гэж тодорхойлогдсон бөгөөд нийтийн амралтын өдрүүдийг ажлын өдөр гэж тооцно. Мөн давтагдсан тохиолдлуудад жилд 132 ажлын өдрийн дээд хязгаарыг нэмж, нэг тохиолдолд 66 өдрийг хэвээр хадгалж, анх удаа хорт хавдар, сүрьеэ, бөөрний хүнд дутагдал, эрхтэн шилжүүлэн суулгалт хийлгэсэн болон эрхтэн донор болсон хүмүүст зориулсан тусгай 132 өдрийн хамгаалалтыг өргөжүүлнэ.
Орлуулах шатлал одоо жилээр биш сараар тооцогдож, 60%-ийн түвшинг нэмж оруулсан: 50% (3–59 сар), 55% (60–119 сар), 60% (120–179 сар), 75% (≥180 сар).
Эх сурвалж: ISSA-ийн Монгол улсын танилцуулга; 2023 оны Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэмжийн тухай хуулийн II бүлэг
Үнэ төлбөргүй эмнэлэгийн үйлчилгээ авах
Иргэдийн эрүүл мэндийн даатгалын тогтолцооны хүрээнд хэвтэн эмчлүүлэгчид болон амбулаторийн тусламж үйлчилгээг авч байгаа даатгуулагчид эрүүл мэндийн үйлчилгээг адил хүртэнэ. Иргэний эрүүл мэндийн даатгалын тухай хуулинд бүх иргэдэд заавал даатгуулах шаардлагатай.
Иргэдийн эрүүл мэндийн даатгалын тухай хууль (2003) хүчингүй болж, 2015 онд батлагдсан Эрүүл мэндийн даатгалын тухай хуулиар орлуулагдсан бөгөөд уг хууль нь 2003 онд анх байгуулагдсан иргэд болон эрх бүхий оршин суугчдын заавал нийгмийн эрүүл мэндийн даатгалыг хадгалж байна.
Эх сурвалж: 2015 онд шинэчлэгдсэн, 2024 онд сүүлд өөрчлөгдсөн Иргэдийн эрүүл мэндийн даатгалын хуулийн 6-9 ба 11-р зүйл
Ажлын байрны баталгаа
Монгол Улсын шинэчилсэн Хөдөлмөрийн хуулийн (2021) дагуу ажилтан "эрүүл мэндийн асуудлаар эмнэлгийн баталгаажуулалтад байгаа" (өөрөөр хэлбэл, батлагдсан өвчний чөлөөтэй) үед түүний ажлын байрыг хадгална. Ажлын байрыг хадгалж буй хугацаанд ажил олгогчийн санаачилгаар ажлаас чөлөөлөх хориотой (аж ахуйн нэгж/салбар/нэгжийг татан буулгасан тохиолдолд хамаарахгүй).
Тусдаа, ажилтан эрүүл мэндийн шалтгаанаар ажиллах боломжгүй гэж эмнэлгийн-хөдөлмөрийн магадлах комисс албан ёсоор тогтоосон ба ажил олгогч шаардлагатай арга хэмжээ авсны дараа түүнд тохирох шилжүүлэг байхгүй тохиолдолд л ажлаас халахыг зөвшөөрдөг. Бодит байдал дээр батлагдсан өвчний чөлөөний хугацааг эрүүл мэндийн үйлчилгээ үзүүлэгчид тогтоодог бөгөөд энэ нь Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэмжийн тухай хууль (2023) –тэй холбоотой: Эхний 5 ажлын өдрийг ажил олгогч төлдөг бөгөөд түүнээс хойш Нийгмийн даатгалын сан нэг удаагийн өвчний тохиолдолд 66 ажлын өдрийг хүртэл өвчний тэтгэмж олгодог, жилд нийтдээ 132 ажлын өдөр ( ) хязгаартай (мөн хавдар/уушгины хатгалгаа, хүнд хэлбэрийн бөөрний дутагдал, эрхтэн шилжүүлэх/эрхтэн хандивлах тохиолдолд нэг удаагийн өвчний тэтгэмж 132 ажлын өдөр). Энэ нь жилд хамгаалагдсан, батлагдсан чөлөөний хувьд ойролцоогоор зургаан сарын ажлын хугацаанд тэнцдэг.
2023 оны нийгмийн даатгалын хууль (2024 оны 1 дүгээр сарын 1-нээс мөрдөгдөж эхэлсэн) нь 1994 оны Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэвэр, тэтгэмжийн тухай хуулийг орлуулсан.
Эх сурвалж: Монгол Улсын Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 2021 оны 60 дугаар зүйл (Шинэчилсэн найруулга); 2023 оны Нийгмийн даатгалын ерөнхий хуулийн II бүлэг
Өвчтэй байх үеийн зохицуулалтууд
- Монгол Улсын Үндсэн хууль 1992, сүүлд 2023 онд нэмэлт, өөрчлөлт оруулсан / Constitution of Mongolia 1992, last amended in 2023
- Монгол Улсын Хөдөлмөрийн тухай хууль (шинэчилсэн найруулга), 2021 / Labour Law of Mongolia (Revised Version), 2021
- Иргэний эрүүл мэндийн даатгалын тухай хууль (шинэчилсэн найруулга 2015, сүүлд 2024 онд нэмэлт, өөрчлөлт оруулсан) / Citizens’ Health Insurance Law, Revised in 2015, last amended in 2024
