Шудрага байдлаар хандах
Цалингийн тэгш байдал
Хөдөлмөрийн хуулинд зааснаар адил хөдөлмөр эрхэлж байгаа эрэгтэй, эмэгтэй ажилтанд адил хэмжээний цалин хөлс тогтооно.
Ажил олгогч нь хөдөлмөр эрхлэлтийн бодлого, хөдөлмөрийн харилцаанд жендэрийн ялгаварлан гадуурхалтаас урьдчилан сэргийлэн ажиллах үүрэгтэй. Ажлын байранд жендэрийн тэгш байдлыг хангахын тулд ажил олгогч ижил тэнцүү ажил, тэнцүү хэмжээний цалин хөлсний талаархи хууль тогтоомжийг баримтлан ажиллан мониторинг, үнэлгээ хийх, илэрсэн зөрчлийг арилгах арга хэмжээ авах шаардлагатай.
Цалин хөлсний хэмжээг тогтооход ижил үнэлэмжтэй ажил үүрэг гүйцэтгэж байгаа ажилтны цалин хөлсний хэмжээ адил байх зарчмыг баримтална.
Эх сурвалж: 2021 оны Монгол Улсын Хөдөлмөрийн тухай хууль /шинэчилсэн найруулга/-ийн 102 дугаар зүйл; Хүйсийн тэгш байдлыг дэмжих тухай Монгол Улсын 2011 оны хуулийн 11 дүгээр зүйл, хамгийн сүүлд 2024 онд нэмэлт өөрчлөлт оруулсан
Ялгаварлан гадуурхахгүй байх
Монгол улсын үндсэн хуулиар Хүнийг үндэс, угсаа, хэл, арьсны өнгө, нас, хүйс, нийгмийн гарал, байдал, хөрөнгө чинээ, эрхэлсэн ажил, албан тушаал, шашин шүтлэг, үзэл бодол, боловсролоор нь ялгаварлан гадуурхаж үл болно гэж заасан байдаг.
Хөдөлмөрийн тухай хуульд мөн хүн төрөлхтөн, угсаа, хэл, арьсны өнгө, нас, хүйс, нийгмийн гарал, нийгмийн болон гэрлэлтийн байдал, эд хөрөнгө, шашин шүтлэг, үзэл бодол, улс төрийн байр суурь, эвлэлийн гишүүнчлэл, эрүүл мэндийн байдал, жирэмслэлт эсвэл төрөх, бэлгийн болон хүйсийн чиг баримжаа, илэрхийлэл, хөгжлийн бэрхшээл, эсвэл гадаад төрх -д хориглогдсон байна. Энэ хэрэгт холбогдсон ажил олгогчийн давуу эрхийг хязгаарлаж 5000-1000 төгрөгөөр торгоно.
Жендэрийн ялгаварлан гадуурхахтай холбоотой заалтууд: “Жендэрийн ялгаварлан гадуурхалт” гэж улс төр, эрх зүй, эдийн засаг, нийгэм, соёлын ба гэр бүлийн харилцаанд болон аливаа бусад салбарт эрэгтэй, эмэгтэй хүнийг хүйсийн шинж, гэрлэлтийн байдлаар ялгаварлах, үгүйсгэх, хязгаарлах үйлдэл, эс үйлдэхүйг хэлнэ. Эрэгтэй, эмэгтэй хүн бүр нас, хүйс, ажил, албан тушаал, үзэл бодол, гэрлэлтийн байдал, боловсролын ялгаа зэргийг үл харгалзан ялгаварлан гадуурхалт, хязгаарлалтгүйгээр хүний эрх, эрх чөлөөг эдлэх эрхтэй.
Хөдөлмөр эрхлэлт, хөдөлмөрийн харилцаан дахь жендэрийн ялгавартай байдлыг хориглоно. Түүнчлэн ажилтны хүйс, жирэмслэлт, хүүхдийн асран хүмүүжүүлэх үүрэг, гэр бүлийн байдал зэргээс шалтгаалан ажил, албан тушаалыг бууруулах, чөлөөлөхийг хориглоно. Хамтын гэрээнд эрэгтэй, эмэгтэй хүмүүсийг ажил хөдөлмөр эрхлэх, гэр бүлтэй хослуулах, хүүхэд асрах, бусдыг асран хамгаалах, хөдөлмөрийн аюулгүй байдлыг хангах, адил тэгш цалин хөлстэй олгох, хөдөлмөрийн тэгш нөхцөлийг бүрдүүлэх зэрэг заалтуудыг оруулах ёстой.
Ажил эрхлэлт, хөдөлмөрийн харилцаанд оролцогч ажлын байранд үл ялгаварлан гадуурхах зарчмыг баримтална. Ажил эрхлэлт, хөдөлмөрийн харилцаанд хүнийг үндэс, угсаа, хэл, арьсны өнгө, нас, хүйс, нийгмийн гарал, нийгмийн болон гэрлэлтийн байдал, хөрөнгө чинээ, шашин шүтлэг, үзэл бодол, улс төрийн үзэл бодол, эрүүл мэндийн байдал, жирэмсэн болон амаржсан эсэх, бэлгийн болон хүйсийн чиг баримжаа, илэрхийлэл, хөгжлийн бэрхшээл, гадаад төрхөөр нь шууд, эсхүл шууд бусаар ялгаварлан гадуурхах, эрхийг нь хязгаарлах, давуу байдал олгохыг хориглоно. Цаашлаад ажлын байранд шууд болон шууд бусаар ялгаварлан гадуурхалтыг таслан зогсоохын тулд шууд болон шууд бус ялгаварлан гадуурхалтыг хоёуланг нь хориглоно.
Ажил эрхлэлт, хөдөлмөрийн харилцаанд ялгаварлан гадуурхалтаас ангид байх нөхцөлийг ажил олгогч бүрдүүлэх үүрэгтэй. Ажил олгогч, ажил олгогчийн төлөөлөгчид ажлын байранд ялгаварлан гадуурхахыг шаардсан шударга бус хөдөлмөрийн практикийг зогсоох ёстой. Ажилтны цалингийн хэмжээг тогтоохдоо ажилтны хүйс, эсхүл бусад ялгаварлан гадуурхах хүчин зүйлийг үндэслэн ялгаварлан гадуурхахыг хориглоно. Хөдөлмөрийн хяналтын улсын байцаагч ялгаварлан гадуурхалтаас ангид ажлын байрны орчин бүрдсэн эсэхийг хянах үүрэгтэй.
Эх сурвалж: Монгол улсын Үндсэн хууль (1992)-ийн §14, хамгийн сүүлд 2023 онд нэмэлт өөрчлөлт оруулсан; 2021 оны Монгол Улсын Хөдөлмөрийн тухай хууль /шинэчилсэн найруулга/-ийн 5, 6, 11, 102, болон 162 дугаар зүйл; 141 Жендэрийн тэгш эрхийн тухай хууль (2011)-ийн §4-6 ба 11, хамгийн сүүлд 2024 онд нэмэлт өөрчлөлт оруулсан
Эмэгтэйчүүдийн тэгш эрх
Монгол Улсын Үндсэн хуулийн дагуу хүмүүс ажил мэргэжлээ чөлөөтэй сонгох, хөдөлмөрийн аятай нөхцөлөөр хангуулах, цалин хөлс авах, амрах, хувийн аж ахуй эрхлэх эрхтэй. Хэнийг ч хууль бусаар албадан хөдөлмөрлүүлж болохгүй. Цаашилбал, Монгол Улсын иргэд хөдөлмөрлөх, эрүүл мэндээ хамгаалах, хүүхдээ өсгөх, сургах, байгаль орчныг хамгаалах үүрэгтэй.
Жендэрийн эрх тэгш байдлын тухай хуулийн дагуу эрэгтэй, эмэгтэй хүн бүр улс төр, эдийн засаг, нийгэм, соёл, гэр бүлийн ба бусад харилцаанд тэгш эрхтэй байх, нийгмийн амьдралд адил оролцох, хөгжлийн үр шим, нийгмийн баялгаас тэнцүү ашиг хүртэх боломж, нөхцөлийг хангагдана.
Монгол Улс эмэгтэйчүүдэд зориулсан тусгай хориг (хуучин 1999 оны дэглэм)-ийг хүчингүй болгосон бөгөөд 2021 оны Хөдөлмөрийн тухай хууль жирэмсэн болон хөхүүлэгч бус эмэгтэйчүүдийг тодорхой албан тушаалд ажиллахаас хориглодоггүй.
Эх сурвалж: Монгол улсын Үндсэн хууль (1992)-ийн §16, 17, хамгийн сүүлд 2023 онд нэмэлт өөрчлөлт оруулсан; Жендэрийн тэгш эрхийн тухай хууль(2011)-ийн §5 ба 1, хамгийн сүүлд 2024 онд нэмэлт өөрчлөлт оруулсан
Тэгш эрхийг зохицуулах дүрэм журмууд:
- Хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын сайдын 2022 оны А/122 дугаар тушаал (Насанд хүрээгүй хүнийг ажиллуулахыг хориглосон ажлын жагсаалт) / Order No. A/122 of the Minister of Labour and Social Security dated 2022 on Prohibition of Employing Minors Job Listings
- Монгол Улсын Үндсэн хууль 1992, сүүлд 2023 онд нэмэлт, өөрчлөлт оруулсан / Constitution of Mongolia 1992, last amended in 2023
- Хүүхдийн эрхийг хамгаалах тухай хууль, 1996 / Law on the Protection of the Rights of the Child 1996
- Монгол Улсын Эрүүгийн хууль, 2017 / Mongolian Criminal Code, 2017
Цалингийн тэгш байдал
Хөдөлмөрийн хуулинд зааснаар адил хөдөлмөр эрхэлж байгаа эрэгтэй, эмэгтэй ажилтанд адил хэмжээний цалин хөлс тогтооно.
Ажил олгогч нь хөдөлмөр эрхлэлтийн бодлого, хөдөлмөрийн харилцаанд жендэрийн ялгаварлан гадуурхалтаас урьдчилан сэргийлэн ажиллах үүрэгтэй. Ажлын байранд жендэрийн тэгш байдлыг хангахын тулд ажил олгогч ижил тэнцүү ажил, тэнцүү хэмжээний цалин хөлсний талаархи хууль тогтоомжийг баримтлан ажиллан мониторинг, үнэлгээ хийх, илэрсэн зөрчлийг арилгах арга хэмжээ авах шаардлагатай.
Цалин хөлсний хэмжээг тогтооход ижил үнэлэмжтэй ажил үүрэг гүйцэтгэж байгаа ажилтны цалин хөлсний хэмжээ адил байх зарчмыг баримтална.
Эх сурвалж: 2021 оны Монгол Улсын Хөдөлмөрийн тухай хууль /шинэчилсэн найруулга/-ийн 102 дугаар зүйл; Хүйсийн тэгш байдлыг дэмжих тухай Монгол Улсын 2011 оны хуулийн 11 дүгээр зүйл, хамгийн сүүлд 2024 онд нэмэлт өөрчлөлт оруулсан
Ялгаварлан гадуурхахгүй байх
Монгол улсын үндсэн хуулиар Хүнийг үндэс, угсаа, хэл, арьсны өнгө, нас, хүйс, нийгмийн гарал, байдал, хөрөнгө чинээ, эрхэлсэн ажил, албан тушаал, шашин шүтлэг, үзэл бодол, боловсролоор нь ялгаварлан гадуурхаж үл болно гэж заасан байдаг.
Хөдөлмөрийн тухай хуульд мөн хүн төрөлхтөн, угсаа, хэл, арьсны өнгө, нас, хүйс, нийгмийн гарал, нийгмийн болон гэрлэлтийн байдал, эд хөрөнгө, шашин шүтлэг, үзэл бодол, улс төрийн байр суурь, эвлэлийн гишүүнчлэл, эрүүл мэндийн байдал, жирэмслэлт эсвэл төрөх, бэлгийн болон хүйсийн чиг баримжаа, илэрхийлэл, хөгжлийн бэрхшээл, эсвэл гадаад төрх -д хориглогдсон байна. Энэ хэрэгт холбогдсон ажил олгогчийн давуу эрхийг хязгаарлаж 5000-1000 төгрөгөөр торгоно.
Жендэрийн ялгаварлан гадуурхахтай холбоотой заалтууд: “Жендэрийн ялгаварлан гадуурхалт” гэж улс төр, эрх зүй, эдийн засаг, нийгэм, соёлын ба гэр бүлийн харилцаанд болон аливаа бусад салбарт эрэгтэй, эмэгтэй хүнийг хүйсийн шинж, гэрлэлтийн байдлаар ялгаварлах, үгүйсгэх, хязгаарлах үйлдэл, эс үйлдэхүйг хэлнэ. Эрэгтэй, эмэгтэй хүн бүр нас, хүйс, ажил, албан тушаал, үзэл бодол, гэрлэлтийн байдал, боловсролын ялгаа зэргийг үл харгалзан ялгаварлан гадуурхалт, хязгаарлалтгүйгээр хүний эрх, эрх чөлөөг эдлэх эрхтэй.
Хөдөлмөр эрхлэлт, хөдөлмөрийн харилцаан дахь жендэрийн ялгавартай байдлыг хориглоно. Түүнчлэн ажилтны хүйс, жирэмслэлт, хүүхдийн асран хүмүүжүүлэх үүрэг, гэр бүлийн байдал зэргээс шалтгаалан ажил, албан тушаалыг бууруулах, чөлөөлөхийг хориглоно. Хамтын гэрээнд эрэгтэй, эмэгтэй хүмүүсийг ажил хөдөлмөр эрхлэх, гэр бүлтэй хослуулах, хүүхэд асрах, бусдыг асран хамгаалах, хөдөлмөрийн аюулгүй байдлыг хангах, адил тэгш цалин хөлстэй олгох, хөдөлмөрийн тэгш нөхцөлийг бүрдүүлэх зэрэг заалтуудыг оруулах ёстой.
Ажил эрхлэлт, хөдөлмөрийн харилцаанд оролцогч ажлын байранд үл ялгаварлан гадуурхах зарчмыг баримтална. Ажил эрхлэлт, хөдөлмөрийн харилцаанд хүнийг үндэс, угсаа, хэл, арьсны өнгө, нас, хүйс, нийгмийн гарал, нийгмийн болон гэрлэлтийн байдал, хөрөнгө чинээ, шашин шүтлэг, үзэл бодол, улс төрийн үзэл бодол, эрүүл мэндийн байдал, жирэмсэн болон амаржсан эсэх, бэлгийн болон хүйсийн чиг баримжаа, илэрхийлэл, хөгжлийн бэрхшээл, гадаад төрхөөр нь шууд, эсхүл шууд бусаар ялгаварлан гадуурхах, эрхийг нь хязгаарлах, давуу байдал олгохыг хориглоно. Цаашлаад ажлын байранд шууд болон шууд бусаар ялгаварлан гадуурхалтыг таслан зогсоохын тулд шууд болон шууд бус ялгаварлан гадуурхалтыг хоёуланг нь хориглоно.
Ажил эрхлэлт, хөдөлмөрийн харилцаанд ялгаварлан гадуурхалтаас ангид байх нөхцөлийг ажил олгогч бүрдүүлэх үүрэгтэй. Ажил олгогч, ажил олгогчийн төлөөлөгчид ажлын байранд ялгаварлан гадуурхахыг шаардсан шударга бус хөдөлмөрийн практикийг зогсоох ёстой. Ажилтны цалингийн хэмжээг тогтоохдоо ажилтны хүйс, эсхүл бусад ялгаварлан гадуурхах хүчин зүйлийг үндэслэн ялгаварлан гадуурхахыг хориглоно. Хөдөлмөрийн хяналтын улсын байцаагч ялгаварлан гадуурхалтаас ангид ажлын байрны орчин бүрдсэн эсэхийг хянах үүрэгтэй.
Эх сурвалж: Монгол улсын Үндсэн хууль (1992)-ийн §14, хамгийн сүүлд 2023 онд нэмэлт өөрчлөлт оруулсан; 2021 оны Монгол Улсын Хөдөлмөрийн тухай хууль /шинэчилсэн найруулга/-ийн 5, 6, 11, 102, болон 162 дугаар зүйл; 141 Жендэрийн тэгш эрхийн тухай хууль (2011)-ийн §4-6 ба 11, хамгийн сүүлд 2024 онд нэмэлт өөрчлөлт оруулсан
Эмэгтэйчүүдийн тэгш эрх
Монгол Улсын Үндсэн хуулийн дагуу хүмүүс ажил мэргэжлээ чөлөөтэй сонгох, хөдөлмөрийн аятай нөхцөлөөр хангуулах, цалин хөлс авах, амрах, хувийн аж ахуй эрхлэх эрхтэй. Хэнийг ч хууль бусаар албадан хөдөлмөрлүүлж болохгүй. Цаашилбал, Монгол Улсын иргэд хөдөлмөрлөх, эрүүл мэндээ хамгаалах, хүүхдээ өсгөх, сургах, байгаль орчныг хамгаалах үүрэгтэй.
Жендэрийн эрх тэгш байдлын тухай хуулийн дагуу эрэгтэй, эмэгтэй хүн бүр улс төр, эдийн засаг, нийгэм, соёл, гэр бүлийн ба бусад харилцаанд тэгш эрхтэй байх, нийгмийн амьдралд адил оролцох, хөгжлийн үр шим, нийгмийн баялгаас тэнцүү ашиг хүртэх боломж, нөхцөлийг хангагдана.
Монгол Улс эмэгтэйчүүдэд зориулсан тусгай хориг (хуучин 1999 оны дэглэм)-ийг хүчингүй болгосон бөгөөд 2021 оны Хөдөлмөрийн тухай хууль жирэмсэн болон хөхүүлэгч бус эмэгтэйчүүдийг тодорхой албан тушаалд ажиллахаас хориглодоггүй.
Эх сурвалж: Монгол улсын Үндсэн хууль (1992)-ийн §16, 17, хамгийн сүүлд 2023 онд нэмэлт өөрчлөлт оруулсан; Жендэрийн тэгш эрхийн тухай хууль(2011)-ийн §5 ба 1, хамгийн сүүлд 2024 онд нэмэлт өөрчлөлт оруулсан
Тэгш эрхийг зохицуулах дүрэм журмууд:
- Хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын сайдын 2022 оны А/122 дугаар тушаал (Насанд хүрээгүй хүнийг ажиллуулахыг хориглосон ажлын жагсаалт) / Order No. A/122 of the Minister of Labour and Social Security dated 2022 on Prohibition of Employing Minors Job Listings
- Монгол Улсын Үндсэн хууль 1992, сүүлд 2023 онд нэмэлт, өөрчлөлт оруулсан / Constitution of Mongolia 1992, last amended in 2023
- Хүүхдийн эрхийг хамгаалах тухай хууль, 1996 / Law on the Protection of the Rights of the Child 1996
- Монгол Улсын Эрүүгийн хууль, 2017 / Mongolian Criminal Code, 2017
