Świadczenia z Ubezpieczenia Społecznego
Prawo do emerytury
Emerytura przysługuje osobie ubezpieczonej, która ukończyła 67 rok życia. Prawo przewiduje jednak zarówno wcześniejszą emeryturę (w wieku 65 lat dla mężczyzn i 62 lat dla kobiet), jak i emeryturę późniejszą (w wieku 70 lat). Wypłata świadczeń emerytalnych należy do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przy ustalaniu prawa do emerytury oraz jej wysokości uwzględnia się okresy składkowe (m.in. okresy zatrudnienia oraz pobierania zasiłku macierzyńskiego) i nieskładkowe (m.in. okres studiów wyższych, urlopów wychowawczych, pobierania zasiłku rehabilitacyjnego). Okresy składkowe i nieskładkowe powinny wynosić co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn. Nieco inne zasady ustalania prawa do emerytury stosują się do osób urodzonych po 1948 r.
Począwszy od 1 października 2017 roku przywrócono wiek emerytalny 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn.
Od 1 stycznia 2024 r. reformy dotyczące emerytur pomostowych rozszerzyły dostęp do nich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub wykonujących pracę o szczególnym charakterze. Kluczową zmianą jest to, że wnioskodawca nie musi już wykonywać tej pracy przed 1 stycznia 1999 r. Pozostałe warunki ustawowe nadal mają zastosowanie.
Ustawa z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o emeryturach pomostowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2023, poz. 1667)
Źródło: Art. 24-26 Ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Profil Polski w 2018 r. opracowany przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Zabezpieczenia Społecznego ISSA; Ustawa z dnia 16 listopada 2016 roku o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw
Odprawa śmiertelna
W razie śmierci pracownika w czasie trwania stosunku pracy lub w czasie pobierania po jego rozwiązaniu zasiłku z tytułu niezdolności do pracy wskutek choroby, rodzinie przysługuje od pracodawcy odprawa pośmiertna. Wysokość odprawy pośmiertnej jest uzależniona od okresu zatrudnienia pracownika u danego pracodawcy i wynosi:
1) jednomiesięczne wynagrodzenie, jeżeli pracownik był zatrudniony krócej niż 10 lat,
2) trzymiesięczne wynagrodzenie, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 10 lat,
3) sześciomiesięczne wynagrodzenie, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 15 lat.
Małżonek oraz inni członkowie rodziny zmarłego spełniający warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej mogą ubiegać się o jej przyznanie.
Ustawa z dnia 26 maja 2023 r. stworzyła stałą podstawę ustawową dla corocznej „14. emerytury”. Jest ona wypłacana osobom, które w ostatnim dniu miesiąca poprzedzającego miesiąc wypłaty są uprawnione do wymienionych świadczeń emerytalnych lub rentowych. Kwota jest powiązana z minimalną emeryturą obowiązującą od 1 marca roku wypłaty. Jest ona wypłacana w pełnej wysokości do ustawowego progu, a powyżej tego progu jest zmniejszana. Wypłaty nie dokonuje się, jeżeli kwota po zmniejszeniu byłaby niższa niż 50 zł.
Źródło: Art. 93 Ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Profil Polski w 2018 r. opracowany przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Zabezpieczenia Społecznego ISSA:§ 2, 6–10, 13 Dz. U. z 2023 r., poz. 1407 w sprawie dodatkowego świadczenia rocznego dla emerytów i rencistów; § 4 ustawy o rentach pomostowych, ostatnio zmienionej w 2023 r.
Odprawa pieniężna
Pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy lub emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na rentę lub emeryturę, przysługuje odprawa pieniężna w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia.
Źródło: Art. 921 Kodeksu Pracy z 1974 r., nowelizowany w 2015 r.
Przepisy dot. świadczeń z ubezpieczenia społecznego
- Kodeks pracy z 1974r., nowelizowany w 2013 / Labour code 1974, last amended in 2013
- Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy / Act on Promotion of Employment and Labor Market Institutions 2004
- Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych / Pensions from Social Insurance Fund Act, 1998
Prawo do emerytury
Emerytura przysługuje osobie ubezpieczonej, która ukończyła 67 rok życia. Prawo przewiduje jednak zarówno wcześniejszą emeryturę (w wieku 65 lat dla mężczyzn i 62 lat dla kobiet), jak i emeryturę późniejszą (w wieku 70 lat). Wypłata świadczeń emerytalnych należy do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przy ustalaniu prawa do emerytury oraz jej wysokości uwzględnia się okresy składkowe (m.in. okresy zatrudnienia oraz pobierania zasiłku macierzyńskiego) i nieskładkowe (m.in. okres studiów wyższych, urlopów wychowawczych, pobierania zasiłku rehabilitacyjnego). Okresy składkowe i nieskładkowe powinny wynosić co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn. Nieco inne zasady ustalania prawa do emerytury stosują się do osób urodzonych po 1948 r.
Począwszy od 1 października 2017 roku przywrócono wiek emerytalny 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn.
Od 1 stycznia 2024 r. reformy dotyczące emerytur pomostowych rozszerzyły dostęp do nich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub wykonujących pracę o szczególnym charakterze. Kluczową zmianą jest to, że wnioskodawca nie musi już wykonywać tej pracy przed 1 stycznia 1999 r. Pozostałe warunki ustawowe nadal mają zastosowanie.
Ustawa z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o emeryturach pomostowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2023, poz. 1667)
Źródło: Art. 24-26 Ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Profil Polski w 2018 r. opracowany przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Zabezpieczenia Społecznego ISSA; Ustawa z dnia 16 listopada 2016 roku o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw
Odprawa śmiertelna
W razie śmierci pracownika w czasie trwania stosunku pracy lub w czasie pobierania po jego rozwiązaniu zasiłku z tytułu niezdolności do pracy wskutek choroby, rodzinie przysługuje od pracodawcy odprawa pośmiertna. Wysokość odprawy pośmiertnej jest uzależniona od okresu zatrudnienia pracownika u danego pracodawcy i wynosi:
1) jednomiesięczne wynagrodzenie, jeżeli pracownik był zatrudniony krócej niż 10 lat,
2) trzymiesięczne wynagrodzenie, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 10 lat,
3) sześciomiesięczne wynagrodzenie, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 15 lat.
Małżonek oraz inni członkowie rodziny zmarłego spełniający warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej mogą ubiegać się o jej przyznanie.
Ustawa z dnia 26 maja 2023 r. stworzyła stałą podstawę ustawową dla corocznej „14. emerytury”. Jest ona wypłacana osobom, które w ostatnim dniu miesiąca poprzedzającego miesiąc wypłaty są uprawnione do wymienionych świadczeń emerytalnych lub rentowych. Kwota jest powiązana z minimalną emeryturą obowiązującą od 1 marca roku wypłaty. Jest ona wypłacana w pełnej wysokości do ustawowego progu, a powyżej tego progu jest zmniejszana. Wypłaty nie dokonuje się, jeżeli kwota po zmniejszeniu byłaby niższa niż 50 zł.
Źródło: Art. 93 Ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Profil Polski w 2018 r. opracowany przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Zabezpieczenia Społecznego ISSA:§ 2, 6–10, 13 Dz. U. z 2023 r., poz. 1407 w sprawie dodatkowego świadczenia rocznego dla emerytów i rencistów; § 4 ustawy o rentach pomostowych, ostatnio zmienionej w 2023 r.
Odprawa pieniężna
Pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy lub emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na rentę lub emeryturę, przysługuje odprawa pieniężna w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia.
Źródło: Art. 921 Kodeksu Pracy z 1974 r., nowelizowany w 2015 r.
Przepisy dot. świadczeń z ubezpieczenia społecznego
- Kodeks pracy z 1974r., nowelizowany w 2013 / Labour code 1974, last amended in 2013
- Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy / Act on Promotion of Employment and Labor Market Institutions 2004
- Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych / Pensions from Social Insurance Fund Act, 1998
