امنیت اشتغال
مشخصات قرارداد کتبی استخدام
بر اساس قانون کار افغانستان، قرارداد استخدام یک قرارداد کتبی بین کارمند و کارفرما است. به موجب قرارداد، کارمند موظف است در ازای دستمزد و سایر حقوق و مزایا، خدمتی را برای مدت معین یا نامعین ارائه دهد.
قرارداد استخدام باید قانونی باشد، موضوع مشخص داشته باشد، هیچ گونه مانع قانونی برای کار ایجاد نکند و نوع کار یا شغل، دستمزد، حقوق و مزایای کارمند، ساعات کار، حق مرخصی، محل کار یا واحدی که کارمند در آن مشغول به کار میشود و تاریخ امضای قرارداد در آن مشخص شده باشد. قانون، کار بر خلاف قرارداد را ممنوع کرده است مگر در مواردی که در قانون پیش بینی شده باشد. قرارداد کار در سه نسخه تهیه میشود و به کارگر، کارفرما و وزارت کار و امور اجتماعی هر کدام یک نسخه تعلق میگیرد.
هیچ بندی وجود ندارد که کارفرمایان را ملزم به ارائه قرارداد کار به کارگر طی مدت مشخصی از شروع کار کند.
قرارداد کار افراد نابالغ (زیر ۱۸ سال) و قراردادهای کارآموزی کارگران جوان توسط نمایندگان قانونی آنها امضا میشود.
منبع: §۱۴-۱۶ قانون کار افغانستان، ۲۰۰۷
قراردادهای دارای مدت معین
قراردادهای مدت معین تحت قانون کار تنظیم میشوند. مدت اولیه قرارداد با مدت معین ۱۲ ماه است. این مدت با رضایت طرفین قابل تمدید است. در صورتی که طرفین ظرف یک ماه از انقضای قرارداد مدت معین اقدامی نکنند، قرارداد با همان شرایط و ضوابط تمدید شده تلقی میشود. قانون کار محدودیتی برای حداکثر مدت قرارداد مدت معین، از جمله تمدید تعیین نکرده است. مفاد شرایط، تمدیدها، حداکثر طول تمدیدها و محدودیتهای استخدام کارگران قراردادی مدت معین را نمیتوان یافت.
منبع: §۱۴ قانون کار افغانستان، ۲۰۰۷
دوره آزمایشی
طبق قانون، دوره آزمایشی قرارداد کار با توافق طرفین تعیین میشود. حداکثر مدت دوره آزمایشی سه ماه است. در این مدت، طرفین با اطلاعرسانی به یکدیگر میتوانند قرارداد کار را فسخ کنند. در صورتی که قرارداد طی دوره آزمایشی فسخ نشود، قرارداد مذکور تحت شرایط زیر قابل اجرا است:
- دوره آموزشی در کل دوره اشتغال لحاظ شود.
- دوره آزمایشی کارمندان دولت طبق سند قانونی مربوطه تعیین میشود.
قانون کار دورههای آزمایشی مختلفی برای کار یا مشاغل مختلف تعیین نکرده است.
اخراج از کار
در افغانستان، قرارداد استخدام ممکن است به دلایل مختلفی از جمله توافق دوجانبه، پایان قرارداد مدتدار، بازنشستگی، فوت، ازکارافتادگی که مانع کار میشود، یا توقف کار برای بیش از شش ماه، خاتمه یابد. سایر دلایل قانونی عبارتند از تعدیل نیرو، زندانی شدن کارگر به مدت دو ماه، تخلفات مکرر علیرغم اقدامات انضباطی، امتناع از بازگشت به سمت قبلی، یا عدم تکمیل موفقیتآمیز دوره آزمایشی.
هنگامی که قرارداد خاتمه مییابد، کارفرما موظف است تمام دستمزدها و مزایای معوقه را به کارمند یا وارث قانونی او در صورت فوت کارمند پرداخت کند. کارفرما پیش از خاتمه دادن به قرارداد (به استثنای در صورت توافق متقابل)، باید ابتدا با رضایت کارمند، او را به شغلی مشابه منتقل کند. اگر خاتمه قرارداد بر اساس هر یک از دلایل ذکر شده باشد، کارفرما باید ظرف یک ماه از تاریخ خاتمه، کارمند را مطلع سازد.
کارمند دارای قرارداد نامحدود میتواند با ارائه اخطار کتبی یکماهه به مدیریت، قرارداد استخدام خود را فسخ کند. اگر کارمند دارای قرارداد مدتدار باشد، میتواند آن را قبل از پایان مدت—با اخطار یا بدون اخطار—فسخ کند، مشروط بر اینکه کارفرما قرارداد را نقض کند یا قوانین کار را زیر پا بگذارد، یا اگر کارمند از بیماری یا ناتوانی جدی رنج ببرد که او را از کار کردن باز میدارد.
در هر دو مورد، کارمند یا نماینده قانونی او نیز باید برای جلوگیری از اختلافات آتی، اطلاعیه کتبی به وزارت کار و امور اجتماعی ارائه دهد.
کارفرمایان، چه دولتی، خصوصی یا مختلط، مجاز به اخراج هیچ کارمند یا گروهی از کارمندان بدون کسب تأییدیه از وزارت کار و امور اجتماعی نیستند. این شامل موارد اخراج فوری نیز میشود که در آن کارمندان به دلیل تخلفات جدی بلافاصله اخراج میشوند. اگر سازمانی قصد دارد فعالیتهای خود را برای مدت طولانی متوقف کند که میتواند منجر به اخراجهای دستهجمعی شود، باید حداقل سه ماه قبل به وزارتخانه اطلاع دهد.
قرارداد همچنین در صورتی قابل فسخ است که کارمند (i) به مدت ۲۰ روز متوالی بدون دلیل موجه غیبت کند، یا (ii) در طول یک سال بیش از یک بار انضباط کار را نقض کرده باشد (و در مواردی که قبلاً مجازاتهایی از قبیل مشاوره، تذکر، کسورات حقوقی و انتقال کارگر اعمال شده باشد).
اگر یک سازمان در افغانستان به دلیل رویدادهای پیشبینینشده - مانند بلایای طبیعی، درگیری یا سایر موارد اضطراری - که منجر به از دست دادن شغل کارمندان شود، فعالیت خود را متوقف کند، کارفرما موظف است پس از از سرگیری فعالیتها، آن کارمندان را در سمتهای اصلیشان مجدداً استخدام کند. با این حال، اگر کارمندان در دورهای که سمتهایشان رسماً آگهی شده است بازنگردند، سازمان این حق را دارد که برای پر کردن آن سمتها، کارکنان جدیدی را استخدام کند.
هنگامی که قرارداد استخدام به طور قانونی خاتمه مییابد—خواه به دلیل بازنشستگی، ازکارافتادگی، سوء رفتار، یا دلایل معتبر دیگر مشخصشده در قانون کار—حقوق بازنشستگی و سایر مزایای کارمند حفظ میشود.
در مواردی که اخراج به چالش کشیده شده و غیرقانونی تشخیص داده شود و بازگشت به کار دستور داده شود، کارگر مستحق دریافت حقوق معوقه و مزایای دیگر برای دوره اخراج است که بر اساس میانگین حقوق و مزایای شش ماه آخر قبل از اخراج محاسبه میشود و مراحل اختلاف توسط کمیسیون حل اختلاف انجام میگیرد. در همین راستا، اگر کارگری تحت اتهام کیفری باشد، پرداخت حقوق ممکن است در طول بازداشت/محاکمه متوقف شود و در صورت عدم تعقیب کیفری، اعمال انضباطی صرف، یا تبرئه، حقوق معوقه بازگردانده میشود.
منبع: §§۲۳-۲۴، ۲۶-۲۷، ۱۰۱، ۱۳۲ و ۱۴۹ قانون کار افغانستان، ۲۰۰۷
مقررات مربوط به امنیت شغلی
- Afghanistan Labour Code, 2007
